Buyuk Britaniya bayrogʻi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish
Buyuk Britaniya bayrogʻi
Flag of the United Kingdom (3-5).svg
Mamlakat Buyuk Britaniya
Mutanosibligi 1:2
Qabul qilindi 1-yanvar, 1801-yil (221 yil avval) (1801-01-01)
Britaniya armiyasining bayrogʻi
Flag of the British Army (1938-present).svg
Fuqarolik sudlari bayrogʻi
Civil Ensign of the United Kingdom.svg
Hukumat sudlari bayrogʻi
Government Ensign of the United Kingdom.svg
Aerodrom bayrogʻi
Air Force Ensign of the United Kingdom.svg

Buyuk Britaniya bayrogʻi (Britaniya bayrogʻi, "Union Jack"[1]) — zamonaviy davlatning Buyuk Britaniya va Shimoliy Irlandiya Birlashgan Qirolligining (1922-yildan), shuningdek, poytaxti London boʻlgan bir qator tarixiy davlatlar, shu jumladan buyuk Britaniya orolini yerlarining davlat ramzlaridan biridir:

  • Angliya va Shotlandiya mustaqil qirolliklari Ittifoqi (1603-1649 va 1660-1707).)
  • Angliya Hamdoʻstligi (keyinchalik Angliya, Shotlandiya va Irlandiya Hamdoʻstligi deb oʻzgartirildi) (1649-1660-yillarda)
  • Buyuk Britaniya qirolligi (1707-1800-yillarda)
  • Buyuk Britaniya va Irlandiya Birlashgan Qirolligi (1801-1927-yillarda)
  • Britaniya imperiyasi (1603-1997-yillarda)

Britaniya bayrogʻining mavjudligi davomida u oʻzgartirildi va unda turli xil rasm variantlari mavjud edi. Zamonaviy Britaniya bayrogʻi koʻk toʻrtburchakli panelda oq va qizil qiyshiq xochlarning oʻrtasiga oʻrnatilgan oq qirrali qizil tekis xoch tasvirlangan. Geraldik palatasiga koʻra, ikki xil nisbat rasman tasdiqlangan: dengizdagi kemalar kengligi 1: 2 ga teng boʻlgan bayroqni ishlatadi va quruqlikda ishlatiladigan bayroq odatda 3:5 uzunlikdagi kenglik oʻlchoviga ega.

Rasmiy nomlari[2]:

  • Union Jack (Yunion Jek): " Ittifoq gyusi „
  • Yunion Fleg (inglizcha: Union Flag)“ Ittifoq bayrogʻi „




"Union Jek" ning paydo bo'lishi va o'zgarish tarixi
1606-yil 12-aprelda qabul qilingan bayroq
Shotlandiya bayrogʻning versiyasi. 1606-1707-yillarda
1649 — 1651-yillarda Ingliz Hamdoʻstligining birinchi bayrogʻi
Angliya Hamdoʻstligining ikkinchi bayrogʻi, 1651 — 1658-yillarda Kromvel davrida Angliya, Shotlandiya va Irlandiya Hamdoʻstligining birinchi bayrogʻi
1653 — 1659-yillarda Oliver Kromvelning bayrogʻi
1658-dan 1660-yilgacha Angliya, Shotlandiya va Irlandiya Hamdoʻstligining ikkinchi bayrogʻi

Tarixi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Avliyo Endryu va Sent-Jorj xochlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Buyuk Britaniya bayrogʻi oʻz tarixini 1603-yilda, Shotlandiya qiroli Jeyms VI Angliya taxtini meros qilib olib Jeyms I nomi bilan Angliya qiroli boʻlgan vaqtga borib taqaladi. Shu bilan birga, Angliya va Shotlandiya oʻrtasidagi ittifoq shaxsiy birlashma xarakteriga ega edi va ular mustaqil davlatlar boʻlib qoldi. 12-aprel 1606-yilda davlatlar Ittifoqining yangi bayrogʻi: Sankt-Endryu Shotlandiya bayrogʻi (koʻk fonda oq qiyshiq xoch) Sankt-Jorjning ingliz bayrogʻi (oq fonda qizil xoch) tasdiqlandi.

Dastlab bayroq faqat dengizda ikkala mamlakatning harbiy va savdo kemalari tomonidan ishlatilgan. 1634-yil 5-mayda uni faqat harbiy kemalarga gyus sifatida ishlatish buyurilgan. Shuning uchun uning kundalik nomi “Union Jack" — harflari kelib chiqadi. "Ittifoq guys" (ingliz tilida "Jek"-kema yoki kemaning burun bayrogʻi degani) yoki "Ittifoq bayrogʻi", bu vaqtda savdo kemalari esa Avliyo Jorj (ingliz) yoki Avliyo Endryu (Shotlandiya) bayroqlarini koʻtarishlari kerak edi. Shu bilan birga, yer qoʻshinlari oʻz mamlakatlarining bannerlaridan foydalanishda davom etdilar. Shotlandiyada bayroqning milliy versiyasi keng tarqaldi, unda Sankt-Endryu oq xochi qizil ingliz xochining tepasida joylashgan edi[3].

Ingliz Hamdoʻstligi davridagi bayroqlarning variantlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

1649-yilda ingliz monarxiyasi bekor qilindi, Qirol Charlz I Styuart qatl qilindi, Angliya respublikaga aylandi va mustamlakalari bilan birga Ingliz Hamdoʻstligi deb eʼlon qilindi. 1649-yil oxiriga kelib Irlandiya ingliz Hamdoʻstligiga kuch qoʻshdi. 1649-yildan 1651-yilgacha Angliya va Irlandiya uchun yagona bayroq sifatida chap tomonda Angliya bayrogʻidan va koʻk maydonda — oʻngda oltin Irlandiya arfasidan iborat bayroq ishlatila boshlandi. 1651-yilda, fuqarolar urushidagi yakuniy gʻalabadan soʻng, Oliver Kromvel oʻz davlati Shotlandiyaga qoʻshildi. 1606-yilgi Union Jek agʻdarilgan monarxiya bilan bogʻliq boʻlganligi sababli, Angliya va Shotlandiya yagona davlatga aylanganiga qaramay, 1606- yil bayrogʻi nafaqat rasmiy boʻlmagan, balki harbiy flotdan foydalanish taqiqlangan. 1651-dan beri Angliya Hamdoʻstligi Angliyaning ikkita bayroqlaridan tashkil topgan bayroqni Shotlandiyaning ikkita bayrogʻiga diagonal ravishda ishlata boshladi. 1653-yilda Angliya, Shotlandiya va Irlandiya Hamdoʻstligi Konstitutsiyasi qabul qilindi, u Lord-protektor lavozimini joriy qildi. Oliver Kromvel lavozimni oldi, 1655-yilda oʻz bayrogʻini qabul qildi, bu 1651-yil bayrogʻi boʻlib, u yerda Shotlandiya bayroqlaridan biri koʻk maydonda Irlandiya Arfasi bilan almashtirildi va oʻrtada Kromvelning shaxsiy gerbi qoʻshildi. Ushbu bayroq 1659-yilgacha Hamdoʻstlik gerbida toʻliq takrorlangan. 1658-yilda Kromvel vafot etdi va Union Jek yana rasmiy maqomga ega boʻldi, uning markaziga Irlandiya Arfasi qoʻshildi. Bu Irlandiya Birlashgan Jekda Irlandiyaning haqiqiy milliy ramzi sifatida taqdim etilgan tarixdagi yagona davr edi. 1660-yilda monarxiya tiklandi va Union Jek oʻzining asl qiyofasiga qaytdi (Irlandiya arfasisiz).

1707-yilda ikkala qirollikni Buyuk Britaniyaning yagona Qirolligiga birlashtirgan Ittifoq akti qabul qilingandan soʻng, Union Jek yangi davlatning bayrogʻiga aylandi.

Avliyo Patrik xochi[tahrir | manbasini tahrirlash]

1801-yil 1-yanvarda Buyuk Britaniya va Irlandiyani birlashtirish toʻgʻrisidagi AKT qabul qilinishi bilan Buyuk Britaniya va Irlandiya Birlashgan Qirolligi tuzildi. Oldin mavjud boʻlgan Union Jekga Irlandiyaning ramzi qoʻshildi — Avliyo Patrik xochi (oq fonda qizil qiyshiq xoch). Shu bilan birga, oq Shotlandiya va qizil Irlandiya xochlari maʼlum bir tarzda kesishadi. Avliyo Patrik va Avliyo Endryu xochlarining bir-biriga nisbatan joylashuvi tufayli Buyuk Britaniya bayrogʻi assimetrik holatga ega. Ikkala qiyshiq xochning ustun mavqeni egallamasligi uchun Avliyo Patrik xochining ustunlari torroq va bayroq markaziga nisbatan Avliyo Endryu xochining chap chetiga yaqinroq siljiydi[4].

Ushbu shaklda Buyuk Britaniya bayrogʻi bugungi kungacha saqlanib qoldi. Zamonaviy Shotlandiya bayrogʻining koʻk rangi Union Jekda ishlatiladigan koʻk rangdan ochroq.

Bayroqdan foydalanish tartibi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Buyuk Britaniyada Union Jack har qanday shaxs yoki tashkilot tomonidan oʻzi tanloviga koʻra hohlagan kunda koʻtarilishi mumkin.

Birlashgan Qirollik Bayrogʻi.

Joylashish[tahrir | manbasini tahrirlash]

Bayroq naqshlari qizil diagonali chiziqlardan tashqari oq diagonallalli chiziqlar nisbatan simmetrik. Qizil diagonalning yuqorisida va ostidagi oq chiziqlar turli xil kengliklarga ega. Milga yaqinroq boʻlgan tomonda (bayroqning grafik tasvirining chap tomonida va fotosuratning oʻng tomonida), qizil diagonallar ustidagi oq chiziqlar kengroq; mildan uzoqroq boʻlgan tomonda (bayroqning grafik tasvirining oʻng tomonida va fotosuratning chap tomonida) kengroq oq chiziqlar qizil diagonallar ostida joylashgan va torlari ularning ustida.

Boshqacha qilib aytganda, bayroq rasmi quyidagicha tavsiflanadi: agar bayroq chap tomonda boʻlsa, soat yoʻnalishi boʻyicha oq keng diagonali chiziqlar qizil diagonallardan keyin joylashtirilishi kerak; agar bayroq oʻng tomonida boʻlsa (qarang:fotosuratda), qizil diagonallardan keyin oq kenglikning joylashuvi soat strelkasiga qarshi boʻlishi kerak[5].

Vertikal joylashuvi

Bayroq kunlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

1975-yildan Qirollik buyrugʻiga binoan buyuk Britaniya bayrogʻi qirol oilasi aʼzolarining tugʻilgan kunlarida, monarxning toʻy yilligida, Hamdoʻstlik kunida, qirolichaning rasmiy tugʻilgan kunida, toj kiydirish marosimida va parlamentning ochilish marosimida yuqoriga ilib qoʻyiladi[6].

2013-yil boshidan buyon bayroq ilinishi kerak boʻlgan tegishli kunlar:

  • 9-yanvar: Kembrij gertsoginyasining tugʻilgan kuni
  • 20-yanvar: Wessec grafinyasining tugʻilgan kuni
  • 6-fevral: Qirolicha hukmronligining yilligi (1952-yildan beri)
  • 19-fevral: York gertsogining tugʻilgan kuni
  • Mart oyining ikkinchi yakshanbasi: Hamdoʻstlik kuni
  • 10-mart: Wessecning tugʻilgan kuni
  • 21-aprel: qirolichaning tugʻilgan kuni
  • 9-may: Yevropa kuni
  • 2-iyun: qirolichaning toj kiydirilishi yilligi
  • 10-iyun: Yedinburg gersogi Filippning tugʻilgan kuni
  • Iyun oyining ikkinchi shanbasi: qirolichaning rasmiy tugʻilgan kuni
  • 21-iyun: Kembrij gertsogining tugʻilgan kuni
  • 17-iyul: Kornaul gertsogining tugʻilgan kuni
  • 15-avgust: Qirollik malikasining tugʻilgan kuni
  • 14-noyabr: Uels shahzodasining tugʻilgan kuni
  • 20-noyabr: qirolicha va Yedinburg gersogining toʻy yilligi

Bundan tashqari, bayroq quyidagi joylarda belgilangan kunlarda koʻtarilishi kerak:

Bayroqni tushirish[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ittifoq bayrogʻi (shunda uning yuqori qirrasi bayroq ustunining umumiy balandligidan 2/3 balandlikda joylashgan) quyidagi holatlarda tushirilishi kerak:

Galereya[tahrir | manbasini tahrirlash]

Shuningdek qarang[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Britaniya bayroqlari roʻyxati
  • Kromvel protektoratining bayrogʻi

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Foli D. Ensiklopediya znakov i simvolov — M.: Veche, 1997—512 s. — S. 226
  2. Nicolls Bruce. The Union Jack or The Union Flag? // „The Flag Institute“ website (www.flaginstitute.org)
  3. Scottish variant // United Kingdom − History of the Flag: Part 1 United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland // © „Flags of the World“ website (www.crwflags.com/fotw/flags) Last modified: 2015-12-17.
  4. Кильюнен К.. Государства и флаги. Энциклопедия. М.: РОССПЭН, 2008 — 106 bet. 
  5. „Белый крест на красном фоне чей флаг: как выглядит Великобритания?“ (ru). Qaraldi: 3-noyabr 2019-yil.
  6. Ministry of Defence. „The Queen's Regulations for the Army 1975“. gov.uk (1-mart 1996-yil).
  7. „The Royal Banner and Arms of Scotland“. The Royal Household. Qaraldi: 9-yanvar 2018-yil.