Bolgariyadagi gagauzlar

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Bolgariyadagi gagauzlar
Hozirgi joylashuv areali va aholi soni
Jami: 10,000
Bolgariya bayrogʻi Bolgariya
Til Bolgar, gagauz
Dini provaslav

Bolgariyadagi gagauzlar — bir paytlar zamonaviy sharqiy (Qora dengiz) Bolgariyaning asosiy aholisini tashkil etgan mahalliy turkiy tilli pravoslavlar. Ularning qishloqlari anʼanaviy ravishda Bolgariyaning shimoli-sharqida (Dobrudja) toʻplangan. Biroq, dastlabki yashash joylaridagi murakkab migratsiya va assimilyatsiya jarayonlari natijasida gagauzlar deyarli butunlay zamonaviy bolgar millatiga kirdi. Bundan tashqari, 1812-1830-yillarda Usmonlilar imperiyasining shartli ravishda „bolgar“ yerlaridan Rossiya imperiyasiga kelgan 10 mingdan ortiq turkiyzabon muhojirlarning taqdiri mutlaqo boshqacha edi: vaqt oʻtishi bilan bu yerga koʻchib kelgan bolgarlarning bir qismi va vaqt oʻtishi bilan immigrantlarning avlodlari qabul qilinganligi sababli ularning soni oʻn baravar koʻpaydi. Gagauzlarning anʼanaviy dini — bu pravoslavlikka aylandi.

Tarixi[tahrir]

Ruminlarning 1918-yildagi Dobrudja etnik xaritasi. Xaritada „dengiz boʻyidagi“ gagauzlar yashaydigan joylar qora rangda koʻrsatilgan, aholi punktlari maydoni 1940-yilda Ikkinchi jahon urushidan keyin Bolgariyaga ketgan.

Gagauziyaliklarga birinchi marta Qora dengizning gʻarbiy sohilida (hozirgi Bolgariyaning sharqiy qismida) duch kelishadi. Ularning qishloqlari Keyp-Emona va Ruminiyaning Konstanta shahri oʻrtasidagi hududda joylashgan. Bolgariya ichida Gagauz qishloqlari Provadiya va Shumen shaharlariga qadar joylashgan. Gagauziyaning asosiy shaharlari: Varna, Kavarna, Dobrich, Balchik, Shumen va Provadiya. Umuman olganda, 70 ga yaqin qishloq va shahar Gagauziya deb hisoblanadi.

1812-1830-yillarda Rossiya-Turkiya urushlarining oqibatlari tufayli gagauzlarning bir qismi Bessarabiyaga koʻchib ketgan. 1870-yildan beri Bessarabiya koloniyalari aholisining statistik maʼlumotlariga koʻra, oʻsha paytda Bessarabiya gagauzlari soni 30 ming kishidan oshmagan. Bundan taxmin qilish mumkinki, bundan yarim asr oldin, Bessarabiyaga 10 mingdan ortiq odam koʻchib oʻtmagan. Ular Benderi va Izmail synutlarida joylashgan.

1870-78-yillarda rus-turk urushidan keyin Adrianopollarni (bolgarcha:Odrin, turkcha:Edirne) ruslarning Gagauz qoʻshinlari tomonidan qoʻlga olinishi munosabati bilan, Yunon cherkovini qoʻllab-quvvatlab, bolgar cherkoviga borishni istamay, janubga koʻchib oʻtdilar va Xovs provinsiyasida joylashdilar.

Ushbu davrda 6,000 ga yaqin gagauzlar yangi yerlarga koʻchib oʻtishgan deb ishoniladi. Bundan tashqari, 1,000 ga yaqin gagauzlar Bolgariyaning Kazi Yambol qishlogʻida joylashdilar. Keyin, 1923-yildagi Lozanna tinchlik shartnomasi boʻyicha Turkiya va Yunoniston oʻrtasida aholi almashinuvi paytida, ular Sharqiy Frakiyadan Yunoniston Evros (Gʻarbiy Frakiya) hududiga koʻchirildi.

Shuningdek qarang[tahrir]

Manbalar[tahrir]