Beyhan Sulton
| Beyhan Sulton | |
|---|---|
| Tugʻilishi |
1494-yilgacha Trabzon, Usmoniylar imperiyasi |
| Vafoti |
1559 Skopye |
| Dafn etilgan joy | |
| Turmush oʻrtogʻi |
Ferhad posho
(turm. 1513; vaf. 1524) Mehmed posho (turm. 1525) (?) |
| Farzandlari |
Birinchi nikoh Esmexon Xonimsulton Yana bir farzand |
| Sulola | Usmoniylar |
| Otasi | Salim I |
| Onasi | Hafsa Sulton |
| Dini | Islom, sunniylik |
Beyhan Sulton (usmonli turkcha: بیخان سلطان; 1494-yilgacha – 1559), Peyxan Sulton nomi bilan ham tanilgan, Usmoniylar malikasi, Salim I va Hafsa Sultonning qizi, sulton Sulaymon I ning opasi[1][2].
Nikohi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Beyhan Sulton 1513-yilda Ferhad poshoga[3] turmushga chiqqan[4]. Ferhad posho dastlab uchinchi vazir sifatida xizmat qilgan. Sulton Sulaymon hukmronligining ilk yillarida muhim harbiy tajribasi bilan sultonning faoliyatiga yaxshi hissa qoʻshgan. Biroq 1523-yilda Sulaymon Rodosdan qaytgach, Ferhadga qarshi mulkni oʻzlashtirishdan tortib sulton qoʻshinlarini yomon boshqarishgacha boʻlgan ayblovlar paydo boʻlgan. Buning uchun Ferhad poshoni qatl etish oʻrniga, Sulaymon ehtimol onasi Hafsa Sulton va Beyhan Sultonning shafoati taʼsirida Ferhadni uzoq Semendire sanjagi hokimligi lavozimiga tushirishni maʼqul koʻrgan. Bu geografik uzoqlashtiruv Konstantinopolga qilinishi mumkin boʻlgan tahdidlarni kamaytirishga qaratilgan edi, ammo 1523-yil avgustida Semendire yaqinida uning qoʻshinlari vengerlardan magʻlubiyatga uchragach, Ferhadning ahvoli yanada ogʻirlashib, u barcha lavozimlardan chetlatilgan[1].
Ushbu muvaffaqiyatsizliklarga qaramay, Hafsa va Beyhanning tinimsiz aralashuvi natijasida Ferhadga 1524-yil noyabr oyida Edirnada Sulaymonning huzuriga kirish imkoniyati berilgan. Afsuski, Ferhadning oʻzini aybsiz ekaniga Sulaymonni ishontirishga qaratilgan harakatlari samarasiz boʻlgan. Uchrashuv chogʻida taranglik avj olib, Ferhad oʻzini yuqori doiradagi fitnaning qurboni, deya keskin bayon qilgan. Sulaymon chora koʻrishga majbur boʻlib, Ferhadni olib chiqishni buyurgan. Ferhadning norozilikni davom ettirishi, shuningdek, xanjar oʻqtalishi vaziyatni yanada keskinlashtirib, uning qamalishiga va oxir-oqibat boshini olish yoʻli bilan qatl etilishiga olib kelgan. Xabarlarga koʻra, Sulaymon oʻshanda uni faqat qamoqqa olishni koʻzlagan, biroq Ferhadning zoʻravon xatti-harakati sabab yanada keskin javob berishga majbur boʻlgan. Ferhadning qatlidan soʻng Beyhan taskin topolmay, Sulaymon bilan aloqalarini uzgan va undan uzoqda yashashni tanlagan, bu narsa ularning oʻrtasida doimiy sovuqlikning yuzaga kelishiga sabab boʻlgan[1]. Beyhan Sulton qayta turmush qurishni rad etib, ixtiyoriy ravishda Konstantinopoldan uzoqda yashagan[5]. Biroq ayrim manbalarga koʻra, keyinchalik Sulaymon uni Mehmed posho bilan qayta turmush qurishga majbur qilgan[6].
Vafoti va dafn etilishi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Beyhan Sulton 1559-yilda Skopyedagi saroyida vafot etgan[7][8]. Uning qabri otasi Salim I tomonidan bunyod ettirilgan Yovuz Salim masjididagi maqbara ichida joylashgan[7].
Farzandlari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Beyhan Sulton va Ferhad poshoning kamida ikki farzandi boʻlgan:
- Esmaxon Xonimsulton[9] Koca Sinan poshoga turmushga chiqqan. Ularning Mehmed posho ismli oʻgʻli hamda Emine xonim, Hadicha xonim va Hüma xonim ismli uch qizi boʻlgan[10][11].
- Ularning yana bir farzandi boʻlgan. Ferhad poshoning qatl etilishiga oid hujjatlarda oilasining qaygʻusi haqida gap ketganda Ferhad va Beyhanning farzandlari tilga olinadi, biroq ularning ismi, soni yoki jinsi koʻrsatilmaydi[6].
Serialda
[tahrir | manbasini tahrirlash]„Muhtasham yuz yil“ teleserialida Beyhan Sulton rolini turk aktrisasi Pınar Çağlar Gençtürk ijro etgan.
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- 1 2 3 Şahin, K.. Peerless Among Princes: The Life and Times of Sultan Süleyman. Oxford University Press, 2023 — 124-bet. ISBN 978-0-19-753163-1.
- ↑ Bostan, M. Hanefi (2019-05-01). "Yavuz Sultan Selim'in Şehzâdelik Dönemi (1487-1512)" (tr). Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi: 1–86. Archived from the original on 2025-01-24. https://web.archive.org/web/20250124140710/https://tkidergisi.com/tki-dergisi/yavuz-sultan-selimin-sehzdelik-donemi-1487-1512. Qaraldi: 2024-02-04.Beyhan Sulton]]
- ↑ Gök, Ilhan. Atatürk Kitaplığı M.C. O.71 numaralı 909-933/1503-1527 tarihli İn'amat defteri (transkripsiyon-değerlendirme), 2014 — 1469-bet.
- ↑ Turan, Ebru (2009). "The Marriage of Ibrahim Pasha (ca. 1495-1536): The Rise of Sultan Süleyman's Favorite to the Grand Vizierate and the Politics of the Elites in the Early Sixteenth-Century Ottoman Empire". Turcica 41: 3–36. doi:10.2143/TURC.41.0.2049287.
- ↑ Peirce, L.P.. The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire, Studies in Middle Eastern history. Oxford University Press, 1993 — 67-bet. ISBN 978-0-19-508677-5.
- 1 2 Öztuna, 2006 , p. 233.
- 1 2 Öztuna 2006, s. 233.
- ↑ Haremden Mektuplar.
- ↑ Called also Ismihan Hanımsultan.
- ↑ Ceviz, Aydın Emre; Akkaya, Aytaç „Anasayfa“ (tr). Ulusal Tez Merkezi 134–135.
- ↑ Peirce, L.P.. The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire, Studies in Middle Eastern history. Oxford University Press, 1993 — 246–247-bet. ISBN 978-0-19-508677-5.
Adabiyotlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Öztuna, Yılmaz. Kanuni Sultan Süleyman (tr). Babıali Kültür Yayıncılığı, 2006. ISBN 978-975-8486-99-1.