Bahouddin Naqshband majmuasi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
(Bahouddin majmuasidan yoʻnaltirildi)
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish

Bahouddin majmuasishayx Bahouddin Naqshband mozori yonidagi hazira – ansambl (Buxoro viloyati, 16-asr). Mozor Abdulazizxon buyrugʻi bilan tartibga solinib, hazira barpo etilgan va 154445 yillarda majmuaning eng katta binosixonaqoh qurilgan. Bahouddin majmuasi daxmalar (Daxmai shohon va Baho-uddin daxmasi), maqbara, 2 masjid, saqoxona, hovuz, quduq, minora, Madrasa va Abdulazizxon xonaqohidan ibo-rat. Majmua kichik gumbazli chortoq darvozaxonadan boshlanadi. Darvozadan oʻtgach, oʻngda kichkina masjid, chap to-monda ziyoratchilar uchun turli binolar boʻlganligi maʼlum. Yoʻl davomida chapda xonlar mozori – Daxmai shohon joylashgan. Daxmai shohon toʻgʻri toʻrtburchak tarhli, balandligi 2.5 m, usti kulrang marmar bilan qoplangan. Unda marmar oʻymakorligi, xattotlik saiʼ-atining ajoyib namunalari mavjud. Marmarlarga tokchalar, ustunchalar, sharafalar, sarv surati va boshqa bezaklar oʻyilgan; naqshlar baʼzida yozuvlar bilan aralash uchraydi. Daxmai shohondan oʻtgan yoʻlak nafis bezatilgan peshtoqqa olib keladi (peshtoqning ikki tabaqali eshigiga "bagʻdodi" va "guli nav" usulida naqshlar oʻyilgan). Peshtoqning eshigidan oʻtilgach, oʻngda gumbazli mak-bara bor (unga kim dafn qilinganligi nomaʼlum). Chapda – kiraverishda 6 us-tunli (soddagina), oldi ayvonli Mu-zaffarxon masjidi joylashgan. Masjid yoniga 2 ustunli Hakim qushbegi masjidi tushgan (masjid mehrobida ajoyib mujassamotli namoyon bor). Uning janubida naqshdor, shimolida naqshsiz ayvonlar bor. Bahouddin dax.masi marmar qoplangan kattagina murabba tarhli supa boʻlib, atrofi chiroyli marmar panjara bilan oʻralgan. Undan sal nari, shimolida–tomonlari 9,5 m keladigan aylana zinali marmar hovuz, uning shimoliy tomonida kichikroq, koʻrkam chortoq saqoxona bor. Bahouddin daxmasi bilan hovuz oraligʻida quduq, uning yonidagi chiroyli shiypondan qadimda ziyoratchilarga turli shaklli idishlarda "muqaddas" suv ulashilgan.

Haqim qushbegi masjidining shimolida koʻrimsizgina bir minora, undan narida hovlidagi hovuzdan 3 baravar katta boshqa hovuz bor. Hovlining tashqarisi (shimoli-gʻarbi)da turtburchak supa ustida xonaqoh (eni 37 m, boʻyi 40 m li) qad koʻtargan. Markazida atrofi pesh-toq ravokli ayvonlar bilan oʻralgan masjid, uning toʻrida chorzamin uslubida ishlangan qirma naqshli mehrob mavjud. Imoratning har ikki tomonida simmetrik qurilgan ikki qavatli kattakichik hujralar boʻlgan. Bahouddin majmuasi ga undan 0,5 km shimoli-sharqda joylashgan "Qasri Orifon" masjidi ham kiradi; uning yonida pastakkina minora bor. Masjid 3 tarafdan ayvoy bilan oʻralgan; shipi naqsh tushirilgan hovuzaklik. Bahouddin majmuasi 16-asr msʼmorligining yangicha ansambl tu-zishda erishilgan yutuqdaridan namuna boʻlib, qoʻsh binoli simmetrik ansambllardan farq qiladi.

Buxoro shahridan 10 km shimoliy-sharqdagi Qasri Orifon qishlog’ida joylashgan Bahouddin Naqshband ziyoratgohi besh yuz yil mobaynida shakllandi.Uning ilk tarixi to’g’risida ma’lumot-juda oz. Bahouddin Naqshband qabrlari oldidagi dastlabki binolar,taxminan hazrat vafotlaridan keyin paydo bo’lgan.Me’moriy-arxeologik tadqiqotlar davrida ilk binolarning qoldiqlari va asoslari topildi.Bahouddin Naqshband vafotlaridan ko’p o’tmay hazrat maqbaralarining g’arbiy tomonida qabriston paydo bo’lib,unda hazratning murid-muhlislari dafn qilina boshlagan.Keyinchalik bu yerda Buxoroning hukmron sulola vakillari dafn qilinadigan,,Dahmai shohon’’(,,Shohlar xilxonasi’’) tashkil topgan.

Bahouddin Naqshband xaziralarining g’arbida joylashgan shayboniylar va ashtarxoniylar dahmalari ya’ni ,,Dahmai shohon’’ kata qiziqish uyg’otadi.

XV asr oxirida Bahouddin Naqshbandning qabrlari ustiga dahma qurilib,u marmar qoplama va o’lchamlari bo’yicha bir-biriga mos keladigan go’zal naqshinkor marmar panjara bilan bezatilgan.XVI asr birinchi yarmida shayboniy Abdulazizxon (1540-1551) buyrug’I bilan Bahouddin Naqshband qabrlari atrofida xazira bilan o’rab olindi,uning shimoliy-g’arbiy burchagida esa hijriy 951(milodiy 1544) yillarda xonaqoh barpo etiladi. Bahouddin Naqshband ziyoratgohida saqlanib qolgan tarixiy me’moriy obidalardan yana biri bu saqoxona.Bu inshoot XIX asr oxirlari va XX asr boshlarida qurilgan bo’lib,xazratning xaziralari shimoliy tomonida kichik hovuzning yonida chordaralik,chortoq shakl,usti gumbazli kichik ko’shk joylashgan. Bunday kichik chortoqlar saqoxona nomi bilan ma’lum bo’lib,unda ichimlik toza suv saqlangan. Bahouddin Naqshband me’moriy majmuasining o’ziga xos tomonlarini aytib o’tadigan bo’lsak,XX asr boshlarigacha ziyoratgoh hududiga ziyoratchilar kirishi g’arb tomondan,ketma-ket keladigan uch darvoza ichidan o’tib kelib,ziyorat etganlar.



Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimov tashabbusi bilan Bahouddin Naqshband tavalludining 675 yilligi oʻtkazilib (1993) majmua qayta taʼmirlandi, qoʻshimcha binolar bunyod etildi.

Adabiyotlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  • Zohidov P. Sh., Bahouddin Naqshband hazirasi. T., 1994.