Bahoiylik

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Bahoiylik, bahoiyyat — diniysiyosiy oqim. 19-asr oʻrtalarida Erondagi bobiylik harakatining davomi sifatida Iroqda vujudga kelgan. Asoschisi Bahoullo. U insoniyat uchun yagona din, iqtisodist va davlat zarur degan gʻoyalarni ilgari suradi. Bahoullo fikricha, mavjud dinlarni yoʻqotishning hojati yoʻq, ularni qandaydir bir nuqsonsiz taʼlimot asosida birlashtirish lozim. Aslida hamma dinlar yaxshi, faqat ularni ortiqcha aqida va urf-odatlardan tozalash kerak. Muhimi — xudoni sevish kerak, chunki mu-habbat taraqqiyotning sharti va koinot qonunidir. 1979 y.da Eronda islom ipqilobidan soʻng bu taʼlimotning oʻplab rahnamolari qatl etildi. Baho-iylar Osiyoning baʼzi mamlakatlarida ham bor. Bahoiylarning koʻpchiligi Yevropa va Amerikada, asosiy markazlari Germaniya, AQSH, Panamada. Markaziy qarorgohi Xayfa (Isroil) shahrida.

Oʻzbekistonda bahoiylarning roʻyxatdan oʻtgan 3 ta jamoasi bor (1998). Ular Toshkent, Samarqand, Navoiy shaharlaridadir. Oʻz anʼanaviy bayramlarini oʻtkazadilar, Xanfa shahriga ziyoratga borib turadilar.[1]

Tarixi[tahrir]

Fayl:47Sevruguin.jpg
1910-20-yillarda Erondagi bir guruh Bahoilar (Fotograf — Antoin Sevruguin)

1844-yil 23 mayda, Sherozda Said Ali Muhammad(Bob) (Bob, arabchada eshik manosini anglatadi) oʻzini Qoim, Mahdiy deb eʼlon qiladi. Minglarcha inson Bobga ishonib „Bobiy“ boʻldi. Dindagi bu olgʻalamalar va eski dinga qaraganda yangicha fikrlarni oʻrtaga chiqishi Eronda koʻp bosqinlarga sabap boʻldi. 1850-yil Tabriz shahrida Bob otib oʻldirildi va yana bir qancha bobiylar ham turli hil usullar bilan oʻldirildi. Bob elganidan keyin Bobiylarga Mirza Husain Ali (Bahoulloh) boshliqlik qildi.

Bahoulloh va u bilan birga boʻlganlar Bogʻdotga surgun qilinadilar.1863-yil Bahoulloh, Bob bir vaqtlar kelishini bashorat qilgan inson oʻzi ekanligini va butun dunyo bir davlat kabi yashaydigan, urushlar boʻlmaydigan Mahdiy davri keganligini eʼlon qiladi va Bahoiy dini haqida maʼlumotlar berdi. Bahoulloh hayotini 40 yilini Usmonli İmperiyasida oʻtkazadi. 1863-yil 12 dekabrda Edirnaga boradi va u yerda 5 yil yashaydi.

Bahoiylarning markazi Isroildagi Hayfa shahridadir. 1868 yili Bahoulloh oilasi va unga iymon keltirgan insonlar bilan oʻsha davrda Usmonliga kirgan Akka Qal’asiga surgun qilinadi. Hozirda u yer Isroilga kiradi. Bahoulloh u yerda oʻlgunucha yashaydi. Akkani yonidagi Hayfa shahri shuning uchun ham Bahoiylar dunyo markazi boʻldi.

Din asoslari[tahrir]

  • Butun dinlarning kelib chiqishi birdir. (Ohirgi din İslom yoki bahoiylik emas, bundan keyin ham boshqa dinlar keladi)
  • İnsoniyat olami bir-butundir.
  • Din bilim va aql bilan mos boʻlishi kerak.
  • İrq va dinga qarab ajratishlar yoʻq qilinishi kerak.
  • Erkak va Ayol tengdir.
  • Umumiy tinchlik uchun harakat qilish kerakdir.
  • Taʼlim majburiydir.
  • Erkin fikrlash bilan haqiqat qidirlishi kerakdir.
  • Juda ham boylik va juda ham kambagʻallik yoʻq qilinishi kerak.

Muqaddas yozuvlar va ibodat[tahrir]

Muqaddas kitoblar

Umumiy qonun-qoidalarni oʻz ichiga olgan diniy-muqaddas kitoblari Akdes(Maʼnosi Eng Muqaddas Kitob) va Iqan(Tavrot, Injil va Qur'ondagi bazi oyatlarni oʻz ichiga oladi), Saqlangan Soʻzlar (Kalimat-i Maknuna), Boʻrining Ogʻli Risolasi kitoblaridir. Bahoiylar, butun diniy kitoblar umumiy bir sistemaning parchasi ekanligiga va butun insoniyatning umumiy meʼrosi ekanligiga ishonadilar.

Ibodat

Bahoiylik dinida duo, namoz va roʻza kabi farzlar bor. Namoz bir oʻzi qilinadgan ibodatdir va bu dinda toʻplanib namoz oʻqish yoʻqdir. 2 martdan 21 martgacha roʻza tutadilar.

Bahoiy dinida Tinchlik[tahrir]

Dunyoda tinchlik oʻrnatish mumkin Tinchlikka insonlarni eski tushunchalariga koʻra, dahshat va vahshiylik yetishamizmi, yoki hozir, oʻz irodamiz bilan unga quchoq ochamizmi? Bu butun dunyo ahlining oʻz tanlovi.

Dunyoning bir-butun mamlakat boʻlishi Dunyo insoniyatning vatani boʻlishi va boshqarilishi uchun butun insonlarning bir ekanligiga ishonch keltirish kerak. Bu haqda maktablarda, va boshqa yerlarda butun millatlarga maʼLumot berilishi kerak.

Millatchilik va irqchilik Tinchlikning eng kotta toʻsigʻidir.

Boy va Kambagʻal ning orasidagi oʻlchab boʻlmaydigan farq dunyoni urush eshigga olib kelgan sababdir.

Bahoulloh shunday deydi:‘Dunyo-bir mamlakat, insonlar esa uning fuqarolaridir.’ Dunyodagi hamma millatlarni sevish, oʻz millatini sevishdir.

Diniy tortishmalar tarih boʻyicha koʻp urushlarga sabab boʻlgan va rivojlanishga katta toʻsiq boʻlgan.

Ayollarning erkinligi, İkki jinsning tengligi tinchlikning shartlaridan biridir.

Butun din va irqlar birdir: „Shubhasiz, qaysi millatga oid boʻlsin qaysi dinga sigʻinsin butun insonlar bitta Tangrining qullaridir.“

Boshqa dinlar koʻzi bilan Bahoiylik[tahrir]

Bir qancha maʼlumotlarga koʻra, bahoiy diniy oqimlar qatoriga kiradi. baʼzi qarashlarga koʻra XIX-asrda tashkil topgan, butun dinlarni bir qilishga harakat qilgan insonparvar va tinchlik tarafdori dindir. bahoiy dinini qabul qilganlar orasida bu dinni Ibrohimiy dinlarga kiradi deb hisoblaydiganlar bor. Islom, Hristian va Yahudiy dinlarining bu dinga qarshi chiqganliklarini asosiy sababi ularning „ohirgi din va ohirgi paygʻambar“ ga ishonishlari edi. Chunki bu uch dinda ham ohirgi paygʻambarga iymon keltirilgan.

Bahoiy ibodatxonalari[tahrir]

Fayl:Wilmette.jpg
Chikagodagi Bahoiy ibodatxonasi

Bahoiy ibodatxonalari butun dinlarga mansub insonlarning ovoz chiqarmaslik sharti bilan bilganlaricha ibodat qilishlari mumkun boʻlgan makonlardir. Hozirgi kungacha har bir qitʼada 1 tadan, yaʼni 7 ta ibodatxona qurilgan.

Ularning hammasini 1 ta qubbasi va 9 ta kirishi bor.(bu dunyoda 9 ta din bor ekanligini bildiradi)

Birinchisi Ashgabat shahrida 1908 yilda qurilgan. 1938-yilgacha hizmat bergan bu ibodatxona Sovet hukumati tomonidan yopildi. 1962-yilda zilzila oqibatida buzildi.

1953-yilda Chikagoning janubida ibodatxona qurildi.

Qolgan ibodatxonalar quyidagi mamlakatlarda: Uganda(Kampala), Avstraliya (Sidney), Germaniya (Frankfurt), Panama (Panama City), G'arbiy Samoa (Apia), Hindiston (New Dehli)

1986-yilda bitirilgan Hindistondagi ibodatxona bir qancha memoriy mukofotlar oldi.

Havolalar[tahrir]

Shuningdek[tahrir]

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil