Ayyor

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
(Ayyorlardan yoʻnaltirildi)
Jump to navigation Jump to search

Ayyor, ayyorlar (arab. – mug‘ombir, daydi, yalangoyoq, maxfiy ish olib bo-ruvchi) – 1) Iroq va Eron shaharlarida 9–11-asrlarda diniy va siyosiy tusdagi g‘alayonlarda faol ishtirok etgan g‘oziylarning bir tabaqasi. Mac, saffo-riylar qo‘shinining tarkibiy qismini al-mutatavvi’a ("ko‘ngillilar") tash-kil qilgan, ularni kamsitib A. deb ("muttahamlar" ma’nosi ham bor) atash-gan. A. tabaqasi yersiz va qochoq dehqonlar hisobiga safini to‘latib borgan. A. mamlakat siyosiy hayotida muhim rol o‘ynaganlar. Jangda alohida jasorat, shijoat ko‘rsatgan A. yuqoriroq tabaqaga – sarhanglar qatoriga o‘tkazilgan; 2) o‘rta asrlarda o‘zaro jang qiluvchi ikki mamlakatning biridan ikkinchisining orqa tomoniga, shuningdek dushman qo‘shini orasiga maxfiy ravishda yubo-rilib, unda hiyla-nayrang ishlatib qutqu solish, qo‘shinning orasini buzish, eng ke-rakli kishilarni aldab yo‘ldan urish yoki qo‘lga tushirish kabi ishlar bilan 235shug‘ullanuvchi shaxs.O‘tmishda xon (bek)liklar o‘rtasidagi o‘zaro nizo-janjallarda A.lar katta xizmat qilgan. Mac, Mehtarbodi Yaldoyi Samarqandiy, Chor Zo‘lobiy, Dog‘uli, Xavoriq ("Abomuslim" dostonida), Ka-mak Kayyoniy ("Jamshid" dostonida), Yosuman (A. Navoiyning "Farhod va Shi-rin" dostonida) va boshqa; 3) mug‘ombir, "tul-ki", o‘z foydasi uchun zimdan ish qiluvchi shaxs; 4) badiiy adabiyotda sho‘x, dilra-bo, nozli, sehrgar, o‘ziga rom etuvchi yor (ma’shuqa).

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil