Avtotropizm

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Avtotropizm (avto ... va yun. tro-pos – harakat, burilish) – biror tashqi omil ta’sirida bukilib qolgan o‘simlik organlarining oldingi holatini ti-klab olish xususiyati. Mas, boshoqli o‘simliklarning yomg‘ir ta’sirida yotib qolgandan keyin yana boshog‘ini tiklab olishi (qarang Tropizm). AVTOTROFLAR, avtotrof organizmlar (yun. autos – o‘zi, trophe – oziq, oziqlanish) – fotosintez, fotoreduksiya va xemosintez jarayonlari tufayli noorganik moddalardan o‘z hayoti uchun zarur organik moddalar tayyorlab olish qobiliyatiga ega organizmlar. A. ga deyarli hamma yuksak o‘simliklar (parazit va saprofit o‘simliklardan tashqari), barcha suvo‘tlar va ayrim bakteriyalar kiradi. Fotosintetik o‘simliklarning xlorofill pigmentini saqlash va yashil tusli bo‘lishi ularga xos belgidir. Ular karbonat kislotalar, suv va mineral ele-mentlardan organik moddalarni sintez qilishda Quyosh energiyasidan foydalanadi. Vodorod manbai sifatida uning turli xil birikmalari (vodorod sulfid, uglevodorodlar va boshqalar)dan foydalanadigan ayrim bakteriyalar (to‘q qizil bakte-riyalar, yashil oltingugurt bakteriyalar, to‘q qizil oltingugurtmas bakteriyalar) fotosintez jarayoni– fotoreduksiyada ishtirok etadi. Avtotrof bakteriyalar, ya’ni xemosintetiklar ayrim kimyoviy reaksiyalarda yuzaga kelgan energiyadan foydalanib, mineral birikmalardan or-ganik moddalar sintez qiladi (xemosin-tez). Bularga temir bakteriyalar kiradi; ayniqsa o‘z hayot faoliyati bilan tuproq hosildorligi uchun katta ahamiyatga ega bo‘lgan nitrifikatsiya jarayonini ta’minlaydigan nitrifikatsiyalovchi bakte-riyalar muhim o‘rinni egallaydi (yana qarang Geterotrof organizmlar).

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil