Assotsiatsiya (psixologiya)

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Assotsiatsiya (psixologiyada) — muayyan sharoitda psixologik hosilalar orasida paydo bo‘ladigan aloqa. A. in-son ongidagi avvalgi turmush tajriba-lari bilan belgilanadigan tasavvurlar bog‘lanishi, shu bog‘lanishlar tufayli ongda paydo bo‘lgan muayyan tasavvur-lar o‘xshashlik, yondoshlik va qarama-qarshilik belgilariga ko‘ra, shunga bog‘liq bo‘lgan boshqa tasavvurlarni hosil qiladi. A. o‘tmish tajri-basi aso-sida paydo bo‘lib, narsa va voqealarning ob’ektiv aloqalarini aks ettiradi. Bir ruhiy jarayonning namoyon bo‘lishi A. tufayli ikkinchi (avvalgisi bilan bog‘liq bo‘lgan) ruhiy jarayonni vujudga kelti-radi. Asosan uch xil A. mavjud: qarama-qarshilik A.si — avval idrok qilingan qarama-qarshi sifatlarga ega bo‘lgan nar-sa va hodisalarning birortasini takror idrok qilish yoki tasavvur qilish mu-nosabati bilan boshqalari obrazlarining ixtiyorsiz ravishda ongda gavdalanishi-dan iborat qonuniyat. Mac, "urush" so‘zi idrok qilinsa, beixtiyor "tinchlik" esla-nadi. Yondoshlik A.si — avval bir vaqtda yoki ketma-ket idrok qilingan narsa va hodisalarning birontasini qayta idrok qilish yoki tasavvur munosabati bilan ix-tiyorsiz ravishda ongda boshqalarining ham obrazlari gavdalanishidan iborat qonuniyat. Mac, "vokzal" so‘zi idrok yoki tasavvur qilinsa, t.y., vagon, yo‘lovchilar ham esga tushadi. O‘xshashlik A.si — bir-biriga o‘xshash belgilarga ega bo‘lgan narsa va hodisalarning birortasini idrok yoki tasavvur qilish munosabati bilan ongda boshqalarining ham obrazlari ixtiyorsiz ravishda tiklanishidan ibo-rat qonuniyat. Mac, Hasan va Husanning biri idrok qilinsa, ixtiyorsiz ravishda ikkinchisi eslanadi.Inson psixik hayotida A.larning ahamiyati katta: bilim, ko‘nikma va mala-kalarni o‘zlashtirish, xotirani rivoj-lantirish A.larga asoslanadi. A.larning fiziologik asoslari bosh miya yarim shar-lari qobig‘ida hosil bo‘ladigan muvaqqat nerv bog‘lanishlaridir.G‘ayrat Shoumarov.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil