Analog hisoblash mashinasi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

ANALOG HISOBLASH MASHI-NASI – uzluksiz o‘zgaruvchi fizik kat-taliklar (mexanik siljish, kuchlanish, tok kuchi, temperatura va boshqalar)ning qiymatlari aniqlanadigan matematik masalalarning sonlarini shu miqdorlar bilan taqqoslaydigan hisoblash mashinasi. Analog hisoblash mashinasi m.da natija mashinadagi o‘zgaruvchan fizik miqdorlarni o‘lchab aniqlanadi. Analog hisoblash mashinasi m.ning asosiy xususiyatlari: o‘zgaruvchan kattaliklar uzluksiz bo‘ladi; amallar parallel bajarilishi nati-ja-sida yuqori tezlikka erishiladi; yechi-ladigan masalalarga dastur tuzish ancha soddalashadi; tadqiq qilinuvchi tizimni real analog qurilmaga ulash osonlasha-di; modellash jarayoni va natija yaqqol ko‘rinib turadi; jamlash, ko‘paytirish, integrallash, chiziqli bo‘lmagan funk-siyalarni hosil qilish kabi amallarni ancha sodda va samarali bajarish mum-kin; axborotni uzoq muddat xotirada saqlash, murakkab va mantiqiy amallarni bajarish imkoni cheklangan.Analog hisoblash usullaridan miloddan avvalgi Vaviloniyada yer o‘lchash va harita tu-zishda foydalanilgan. 15-asr boshlarida Samarqandda al-Koshiy ikki sayyoraning bir meridian tekisligida bo‘lish vaqti paytini aniqlovchi asbob yaratgan. taxminan 1000 yilda yaratilgan logarif-mik lineyka dastlabki Analog hisoblash mashinasi m.dir. Hozirgi EHMlarning dastlabkisi elektron texnika taraqqiyotining mahsuli bo‘lib, bular 1950 yilda yaratilgan o‘zgarmas tok kuchaytirgichi bilan bog‘liqdir. Ayniqsa, keyingi vaqtlarda yaratilgan analog qurilmalar integratsiya koeffitsiyenti o‘ta katta bo‘lgan analog integral mikro-sxemalar asosida ishlab chiqariladi. Ishlash tarziga ko‘ra, Analog hisoblash mashinasi m. mexaniq pnevmatik, gidravlik, elektromexa-nik va elektron turlariga, analogiya asosida qurilishiga ko‘ra, oddiy va murakkab xillarga bo‘linadi. Oddiy mashinalarda o‘zgaruvchilar va yechiladi-gan dastlabki tenglama o‘zgaruvchilari orasidagi bog‘lanish o‘zgarmas koeffi-siyentlar orqali amalga oshirilsa, mu-rakkab mashinalarda esa bu aloqa oshkor ko‘rinishda bo‘lmay, balki murakkab tas-virga ega bo‘ladi.Analog hisoblash mashinasi m. boshqaruv tizimlarining di-namikasini taxlil qilish yoki rostlash-da, boshqaruv tizimlarining sintezi va rostlash bilan bog‘liq masalalarni yechish-da, tizimga ta’sir etuvchi va foydali signallarni aniqlashda, yangi avtomatik qayd qilish qurilmalarini yaratishda va boshqalarda keng qo‘llaniladi. Bundan tashqari, Analog hisoblash mashinasi m.lardan murakkab avtomatik tizimlarning elementlari va qurilmalari si-fatida ham foydalaniladi.Abdurauf Pattoxov.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil