Alibaba Group

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Alibaba Group Holding Limited — Alibaba Group va Alibaba.com sifatida tanilgan, Xitoyning elektron tijorat, chakana savdo, Internet va texnologiyalarga ixtisoslashgan transmilliy texnologik kompaniyasi. 1999-yil 28-iyunda Chjetszyan shahrining Xanchjou shahrida tashkil etilgan[1]. Kompaniya veb-portallar orqali isteʼmolchidan isteʼmolchiga (C2C), biznesdan isteʼmolchiga (B2C) va biznesdan biznesga (B2B) savdo xizmatlarini taqdim etadi. Elektron toʻlov xizmatlari, xarid qilish qidiruv tizimlari va bulutli hisoblash xizmatlari mavjud. U dunyodagi ko'plab biznes sohalarida turli xil kompaniyalar portfeliga egalik qiladi va ishlaydi[2]. Buyuk Britaniyaning dunyo bozorini o‘rganuvchi «Kantar» kompaniyasi dunyoning eng qimmat kompaniyalari reytingini e’lon qildi. Reytingning kuchli oʻnligidan „Alibaba“ ham o‘rin olgan[3].

2014-yil 19-sentabrda Nyu York fond birjasida Alibabaʼning ommaviy aksiyalari (IPO) 25 milliard dollarni tashkil etdi va kompaniyani 231 milliard dollar kapitallashuvini taminladi. Shu bilan dunyo tarixidagi eng yirik ommaviy taklif boʻldi[4]. Dunyodagi eng qimmat 10 korporatsiyadan biri[5] va „Forbes Global 2000“ 2020 roʻyxatida dunyodagi 31-eng yirik ommaviy kompaniya deb keltirilgan[6]. 2018-yil yanvar oyida Alibaba raqibi Tencentdan keyin 500 milliard dollarlik savdo hajmidan o'tgan ikkinchi Osiyo kompaniyasi boʻldi[7] . 2020-yilga kelib, Alibaba global brendning oltinchi eng yuqori bahosiga ega boʻldi[8].

Alibaba dunyodagi eng yirik chakana savdo va elektron tijorat kompaniyalaridan biridir. 2020-yilda u beshinchi yirik sunʼiy intellekt kompaniyasi sifatida ham baholandi[9] . Shuningdek, u eng yirik venchur kapital firmalaridan biri va dunyodagi eng yirik investitsiya korporatsiyalaridan biridir[10][11][12][13]. Kompaniya dunyodagi eng katta B2B (Alibaba.com), C2C (Taobao) va B2C (Tmall) bozorlariga mezbonlik qiladi[14][15]. U media sohasiga kirib bormoqda, daromadlari yildan-yilga uch baravar koʻpaymoqda[16]. Shuningdek, u dunyodagi eng katta onlayn va oflayn xarid qilish kuni boʻlgan Xitoyning Singles Day kuni (2018 yildagi) rekordini o'rnatdi[17][18][19].

Nomlash[tahrir]

Kompaniyaning nomi Yaqin Sharqdagi „Ming bir kecha“ xalq ertaklari toʻplamidagi Alibobo personajining nomidan kelib chiqqan[20]. Taʼsischilaridan biri Jack Ma quyidagicha tushuntirgan: – Bir kuni men San-Fransiskodagi qahvaxonada edim va Alibaba yaxshi nom ekani haqida oʻylardim. Birozdan soʻng ofitsiant qiz keldi. Undan „Alibobo haqida bilasizmi?“, deb soʻradim. U esa ha dedi. Men: „U haqida nimalarni bilasiz?“, desam, u: „Sim-sim ochil“, dedi. Va men: „Ha, bu nom!“, dedim. Shundan so‘ng koʻchaga chiqib, Hindiston, Germaniya, Tokio va Xitoydan kelgan 30 kishini topdim va ulardan: „Aliboboni bilasizmi?“, deb so‘radim. Ularning hammasi Alibobo haqida bilishar edi. Alibobo – sim-sim ochil. Alibobo mehribon, aqlli ishbilarmon va u qishlog‘iga yordam bergan. Shunday qilib bu so‘z yozilishi oson va dunyo miqyosida tanilgan. Kimdir biz bilan oila qurmoqchi bo‘lsa, biz „Alimama“ ismini ham roʻyxatdan oʻtkazdik!"[21][22]}}.

Tarix[tahrir]

1999-yil 28-iyunda Jek Ma 17 doʻsti va talabalari bilan Xanchjou kvartirasida Xitoyda joylashgan B2B savdo maydonchasi boʻlgan „Alibaba.com“ni tashkil qildi. 1999-yil oktyabr oyida Alibaba Goldman Sachs va SoftBankdan 25 million AQSh dollari miqdorida sarmoya oldi. Alibaba.com Xitoyning ichki elektron tijorat bozorini yaxshilashi va Xitoy mahsulotlarini jahon bozoriga eksport qilishda, shuningdek, Jahon savdo tashkiloti (JST) muammolarini hal qilishda yordam berish uchun Xitoy korxonalari, ayniqsa, kichik va o'rta korxonalar uchun elektron tijorat platformasini takomillashtirishi kutilgandi. 2002-yilda „Alibaba.com“ ishga tushirilgandan uch yil oʻtgach daromad keltirdi. Ma global elektron tijorat tizimini takomillashtirmoqchi edi, shuning uchun 2003 yildan boshlab Alibaba „Taobao Marketplace“, „Alipay“, „Alimama.com“ va „Lynx“ni ishga tushirdi[23][24].

2003-yilda „eBay“ Xitoyga kengayganligini eʼlon qilganida Ma Amerika kompaniyasini xorijiy raqobatchi deb bildi va „Alibaba“ning „Taobao“ shoʻba korxonasini „eBay“ tomonidan sotib olishni rad etdi. Keyinchalik Alibaba sho'ba korxonasi „Taobao“ „eBay“ni Xitoy bozoridan chiqarib yuboradi va „eBay“ oʻzining foyda keltırmagan Xitoy veb-boʻlinmasini tugatadi[23][25][26]. 2005 yilda „Yahoo!“ o'zgaruvchan foizli sub'ekt (VIE) tuzilmasi orqali Alibaba-ga sarmoya kiritib, kompaniyaning 40 foiz ulushini 1 milliard AQSh dollariga sotib oldi[23][26]. Natijada „Yahoo!“ga 10 milliard AQSH dollar keltirishi mumkin edi[25][27].

2017-yil yanvar oyida Alibaba va Xalqaro Olimpiya Qoʻmitasi Olimpiya oʻyinlariga 2028-yilgacha homiylik qilishini eʼlon qildi. Ikki oʻrtadagi shartnoma 800 million dollarni tashkil etadi[26][28]. 2018-yil sentabr oyida Jack Ma xayriya ishlariga eʼtibor qaratish uchun bir yildan soʻng „Alibaba“ raisligidan ketishini eʼlon qildi[29].

2019-yil 10-sentabr kuni Jack Ma Alibaba raisi lavozimidan rasman voz kechdi. Deniel Chjan uning oʻrniga kompaniyaga bosh boʻldi. 2019-yil sentyabr oyida Xanchjou shahar hukumati „Alibaba“ va boshqa kompaniyalarga hukumat amaldorlarini joylashtirish orqali xususiy sektor ustidan kuzatuvni kuchaytirayotganini eʼlon qildi[30][31].

2020-yil 24-dekabrda Xitoy „Alibaba Group“ regulyatorlariga qarshi antitrestlik tekshiruvini boshladi[32].2020-yil dekabrida „Alibaba Group“ aksiyalari xitoylik regulyatorlar tomonidan kompaniyaga qarshi oʻtkazilgan antitrestlik tekshiruvdan soʻng, 6 oy ichida eng past darajadagi tarixiy aksiyalar narxining qulashiga duch keldi[33]. 2020-yil dekabrda Xitoyning bozorni tartibga solish boʻyicha maʼmuriyati Alibaba ustidan monopolistik amaliyotlar boʻyicha tergov boshlaganligini maʼlum qildi[34][35].

Xitoy Xalq Kommunistik partiyasi Markaziy qoʼmitasining rasmiy gazetasi boʻlgan „People Daily“ tergovni „Internet antitrestlik nazoratini kuchaytirishdagi muhim qadam“ deb eʼlon qilganidan koʻp o'tmay maʼqulladi[36][37]. Alibaba monopoliyaga qarshi tekshirishlar natijasida 2020 yilda fond bozoridagi deyarli barcha yutuqlarini yo'qotdi. Dekabr oxiriga kelib 859 milliarddan 586 milliard AQSh dollarga yetdi[38]. Jek Ma „Ant Group“ning IPO-si noyabr oyi boshida toʻxtatilganda jamoatchilik ko'zidan g'oyib bo'ldi, ammo 2021-yil yanvarida yana 50 soniyali videorolikda koʻrinish berdi.[39]. 2021-yil fevral oyidan boshlab u hali jamoatchilik oldida koʻrinmagan[40]. Videoning paydo boʻlishi Alibaba aksiyalarining 7 foizdan oshishiga sabab boʻldi[41].

2021-yil fevral oyida Alibaba 5 milliard dollarlik obligatsiyalarni sotdi. Bu kompaniyaning dollarlik obligatsiyalarning uchinchi yirik savdosi boʻlib, toʻrt toʻplamni chiqargan va 2,143 foizdan 3,251 foizgacha daromad keltirgan. Toʻrt toʻplamli obligatsiyalar 1,5 milliard dollarlik 10 yillik va 30 yillik qarzlarni, shuningdek, 20 milliard va 40 yillik muddati bilan 1 milliard dollarlik obligatsiyalarni tashkil etdi. 20 yillik obligatsiyalar barqarorlik belgisi sifatida belgilangan[42][43][44].

Xitoy Bozor nazorati bo‘yicha davlat ma’muriyati 10 aprel, shanba kuni «Alibaba» kompaniyasini monopoliyaga qarshi qonunlarni buzgani uchun 18,22 milliard yuan (2,78 milliard dollar) miqdorida jarimaga tortdi. Bu 2019 yilda sotilgan 455,712 milliard yuanlik ichki savdosining 4 foizi miqdorini[45] va 2020-yil uchun sof foydaning 12 foizini tashkil etdi. Tanqidchilarning taʼkidlashicha, bu qadam Xitoy hukumatining texnologik kompaniyalarga taʼsirini kuchaytiradi[46][47][48]. Jarimaga tortilganidan 3 kun o‘tib, «Alibaba»ning aksiyalari keskin ravishda ko‘tarildi. Gonkong birjasidagi «Alibaba» aksiyalari 8,99 foizga o‘sib, har bir aksiya 237,6 gonkong dollarini tashkil qilgan. Avvalroq savdolar paytida kompaniya aksiyalari qiymati 8 foizga ortib, 235,6 gonkong dollariga yetgan edi[49].

2021-yil iyun oyida Alibaba kompaniyasining „Tmall Innovation Partnership“ kompaniyasi 59 kun ichida yangi kosmetika mahsulotini namoyish etadi. Ular buni yangi mahsulot deb topdi va mahalliy bozor ushbu echimni qidirayotganini aniqladi. Mahsulotni ishga tushirish uchun maʼlumotlar va platforma bilan ular 59 kun ichida yangi mahsulotni savdoga chiqarishga imkon berdi[50].

Xitoyning Pinduoduo chakana savdo bilan shug‘ullanuvchi onlayn-do‘koni yillik faol foydalanuvchilar soni bo‘yicha raqibi — „Alibaba“dan o‘zib ketdi. Kompaniyaning foydalanuvchilari soni 2020-yil yakuniga ko‘ra, 788 millionni tashkil etgan[51].

Mediaaktivlar[tahrir]

Milliarder Jack Ma tomonidan asos solingan „Alibaba“ o‘tgan yillar davomida mediakativlarning katta qismini, shu jumladan, bosma, televideniye, internet, ijtimoiy tarmoqlar va reklama aktivlarini yiqqan. Xususan, Twitter’ning xitoycha ko‘rinishi bo‘lgan Weibo platformasining 30 foiz ulushiga, shuningdek, bir nechta mashhur raqamli va bosma yangiliklar nashrlarining ulushiga egalik qiladi. Bundan tashqari, qayd etilishicha, kompaniya tarkibiga Gonkongda joylashgan «Alibaba Picture Group» kinokompaniyasi hamda Xitoyning eng yirik video platformalaridan biri bo‘lgan «Yoku Tudou» ham kiradi.

Xitoy hukumati „Alibaba Group“dan ommaviy axborot vositalaridagi aktivlaridan voz kechishni iltimos qilgan. Hukumat kompaniyaning XXRdagi jamoatchilik fikriga ta’siridan xavotirdaligi bois shu qarorga kelgan. Bu masala bo‘yicha munozaralar 2021-yilning boshida — nazorat organlari asosiy ishi savdo-sotiq bo‘lgan kompaniyaga tegishli bo‘lgan mediaaktivlar ro‘yxati bilan tanishgandan so‘ng boshlangan. Hukumat kompaniyadan mediaaktivlari sezilarli darajada kamaytirish rejasini ishlab chiqishni so‘ragan[52].

Korporativ boshqaruv[tahrir]

„Alibaba“ning asosiy hammuassisi Jack Ma kompaniya tashkil topganidan 2019-yil 10-sentabrigacha boʻlgan sobiq ijrochi raisidir. Amaldagi ijrochi raisi – 2019-yil 10-sentabrda Ma oʻrnini egallagan Daniel Zhang va shuningdek, 2015-yildan buyon „Alibaba“ bosh direktori. Shuningdek, u 2015-yilda «Hupan» biznes maktabiga asos solgan[53].

Joseph Tsai 2013-yildan beri Alibaba raisining ijrochi oʻrinbosari[54]. J. Michael Evans 2015-yildan buyon Alibaba prezidenti. „Alibaba“ direktorlar kengashiga yuqori menejment Jack Ma, Joseph Tsai, Daniel Zhang, J. Michael Evans va rejissyor Eric Jing, shuningdek, Chee Hwa Tung, Walter Kwauk, Börje E. Ekholm va Wan Ling Martello kabi mustaqil direktorlar kiradi. Bundan tashqari, „Yahoo!“ asoschilaridan biri va sobiq bosh ijrochi direktori Jerry Yang[55]. Masayoshi Son („SoftBank“ asoschisi va bosh direktori) 2020-yilda lavozimidan ketishdan oldin firmaning boshqaruv kengashida ishlagan[56].

Ma, Tsai, Zhang, va Evans tashqari, yuqori menejment tarkibiga Maggie Wu (CFO) Judy Tong (CPO), Jeff Zhang (CTO va „Alibaba Cloud Intelligence“ prezidenti), Sophie Wu (CCO), Tim Steinert (Bosh maslahatchi va kotib) ham kiradi. ), Jessie Zheng (CRO va CRGO / Platformani boshqarish bo'yicha bosh direktor), Angel Zhao (Alibaba globallashuv etakchilik guruhining rahbari), Chris Tung (CMO), Trudy Dai (ulgurji bozorlarning prezidenti), Fan Jiang (Taobao.com prezidenti) va Jet Jing (Tmall.com prezidenti).

Ilgari, Jack „Ma Alibaba Group“ tashkil topganidan beri bosh direktor boʻlib ishlagan, ammo keyinchalik 2013-yilda isteʼfoga chiqqan. Uning oʻrnini egallagan Jonathan Luni tanlagan[57][58]. Lu boshchiligidagi „Alibaba“ guruhi yaxshi natijalarga erishgan edi, ammo Ma Lu kompaniyani boshqarish qobiliyatiga nisbatan ishonchsizlikni kuchaytirayotgani haqida mish-mishlar tarqaldi[59][60]. Lu boshchiligida kompaniyada COO sifatida ishlagan Daniel Zhang, Lu oʻrnini 2015-yilda bosh direktor sifatida egalladi[61]. 2018-yil 10-sentabrda Ma Zhangni isteʼfoga chiqqandan soʻng kompaniyaning ijroiya raisi etib tayinladi[62] .

2012-yildan buyon Xitoy Kommunistik partiyasi kompaniyada partiya qoʻmitasini tashkil qildi va „Alibaba“ ishchilari sifatida 2000 dan ortiq partiya aʼzolarini oʻz ichiga oldi[63]. 2019-yilda Xitoy hukumati rasmiylarni yirik texnologik kompaniyalar, jumladan „Alibaba“ tarkibiga joylashtira boshladi[64] In 2019, the Chinese government began embedding officials inside major technology companies, including Alibaba.[30][31].

Moliyaviy maʼlumotlar[tahrir]

Moliyaviy maʼlumotlar milliard yuanni tashkil qiladi[65][66]
Yil Daromad Sof foyda Aktivlar Tenglik
2012[67] 20,025,000,000 8,404,000,000 47,210,000,000 34,383,000,000
2013[65] 34,517,000,000 4,228,000,000 63,786,000,000 513,000,000
2014[65] 52,504,000,000 23,076,000,000 111,549,000,000 30,417,000,000
2015[65] 76,204,000,000 24,149,000,000 255,434,000,000 157,413,000,000
2016[65] 101,143,000,000 71,460,000,000 364,245,000,000 249,539,000,000
2017[65] 158,273,000,000 43,675,000,000 506,812,000,000 321,129,000,000
2018[66] 250,266,000,000 63,985,000,000 717,124,000,000 436,438,000,000
2019[66] 376,844,000,000 87,600,000,000 965,076,000,000 608,583,000,000
2020[66] 509,711,000,000 149,263,000,000 1,312,985,000,000 870,548,000,000
2021(Q1)[66] 717,289,000,000 150,308,000,000 1,690,218,000,000 1,074,961,000,000

Manbalar[tahrir]

  1. Sec Form F-1 REGISTRATION STATEMENT Alibaba Group Holding Limited
  2. „10 Companies Owned by Alibaba“. Investopedia (25-Iyul 2017-yil).
  3. „Дунёдаги энг қиммат компаниялар рейтинги эълон қилинди“. Bugun.uz. Qaraldi: 2021 йил 23 июнь.
  4. „Alibaba surges 38 percent on massive demand in market debut“, Reuters (19-Sentabr 2014-yil).
  5. „Beijing's battle to control its homegrown tech giants“, Today (24-Sentabr 2017-yil).
  6. „Global 2000“. Forbes (13-May 2020-yil). Qaraldi: 27-Avgust 2020-yil.
  7. JAO, NICOLE. „Alibaba market value hits the $500 billion valuation mark“, TechNode (25-Yanvar 2018-yil).
  8. Magazine, BrandZ. „BrandZ Global Top 100 Most Valuable Brands“, BrandZ (1-Iyul 2020-yil).
  9. „Top 100 Artificial Intelligence Companies 2020“. datamation.com. TechnologyAdvice (2-Iyul 2020-yil). Qaraldi: 27-Avgust 2020-yil.
  10. McLaughlin, Bay. „This Week in China Tech: Alibaba Brings AI To Pig Farming And Retail Tech on the Rise“, Forbes (14-Fevral 2018-yil).
  11. McLaughlin, Bay. „This Week in China Tech: Alibaba Buys Chip Maker, Face Scans To Board Planes, And More“, Forbes (2-May 2018-yil).
  12. McLaughlin, Bay. „This Week in China Tech: Alibaba Invests 1 Trillion Yuan And China Battles Against Google's AlphaGo“, Forbes (9-May 2018-yil).
  13. O'BRIEN, JENNIFER. „How Alibaba is using AI to power the future of business“, International Data Group (18-May 2018-yil).
  14. „Alibaba's Nine Biggest Competitors in Asia“, Global From Asia (23-Avgust 2018-yil).
  15. „Alexa Top 500 Global Sites“(ingl.), alexa.com.
  16. „Alibaba Becomes World's Most Valuable Retail Brand | News | Apparel Magazine(AM)“(ingl.), apparelmag.com.
  17. Pham, Sherisse. „Alibaba Singles Day sales top $30 billion“, CNN (10-Noyabr 2018-yil).
  18. „Tech in Asia - Connecting Asia's startup ecosystem“, techinasia.com.
  19. „Alibaba: Πωλήσεις μόλις… 23 δισ. δολαρίων τις πρώτες 9 ώρες της "μέρας των singles"!“, NewsIt (11-Noyabr 2019-yil).
  20. Grocer, Stephen. „Alibaba's IPO Filing: Everything You Need to Know“, The Wall Street Journal (7-May 2014-yil).
  21. „Where did Alibaba, the brand name, come from?“. Wordlab (15-Oktabr 2007-yil).
  22. https://web.archive.org/web/20070227023026/– The original forum post referred to in the wordlab article; it does not appear to have been posted by Alibaba staff
  23. 23,0 23,1 23,2 Popovic, Stevan. „Jack Ma: The man leading the Chinese e-commerce market“, Hot Topics (4-May 2014-yil).
  24. „Alibaba Group“. www.alibabagroup.com. Qaraldi: 17-Yanvar 2019-yil.
  25. 25,0 25,1 „The Rags-to-Riches Life Story of Alibaba Founder Jack Ma“. Inc.com (2-Mart 2017-yil). Qaraldi: 17-Yanvar 2019-yil.
  26. 26,0 26,1 26,2 Chen, Lilu Yilun „Quicktake - Alibaba“. www.bloomberg.com (19-Noyabr 2017-yil). Qaraldi: 17-Yanvar 2019-yil.
  27. „Yahoo Could Make Nearly $10 Billion On Alibaba IPO“. businessinsider.com (19-Sentabr 2014-yil).
  28. „Alibaba Olympics Sponsorship Deal Said to Be Worth $800 Million“. www.bloomberg.com (19-Yanvar 2017-yil). Qaraldi: 17-Yanvar 2019-yil.
  29. „China will struggle to produce another Jack Ma“(ingl.), The Economist.
  30. 30,0 30,1 Chen, Lulu Yilun. „China Boosts Government Presence at Alibaba, Private Giants“, Bloomberg News (23-Sentabr 2019-yil).
  31. 31,0 31,1 He, Laura. „China is sending government officials into companies like Alibaba and Geely“, CNN (24-Sentabr 2019-yil).
  32. „China launches antitrust investigation into tech giant Alibaba“. NBCNews. Qaraldi: 24-Dekabr 2020-yil.
  33. „Alibaba stock suffers record fall after antitrust probe in China“. MarketWatch. Qaraldi: 24-Dekabr 2020-yil.
  34. „市场监管总局依法对阿里巴巴集团涉嫌垄断行为立案调查“(xit.). www.samr.gov.cn. Qaraldi: 24-Dekabr 2020-yil.
  35. Ping, Liza Lin and Chong Koh. „Chinese Regulators Launch Antitrust Investigation Into Alibaba“ (en-US), Wall Street Journal (24-Dekabr 2020-yil).
  36. „人民日报:加强反垄断监管是为了更好发展“(xit.). wap.peopleapp.com. Qaraldi: 24-Dekabr 2020-yil.
  37. Zhong, Raymond. „China Opens Antitrust Investigation Into Alibaba, the E-Commerce Giant“ (en-US), The New York Times (24-Dekabr 2020-yil).
  38. Yu, Chong Koh Ping and Xie. „Alibaba Shares Tumble Again After Beijing Tightens Screws on Ant Group“ (en-US), Wall Street Journal (28-Dekabr 2020-yil).
  39. „China Targets Jack Ma's Alibaba Empire in Monopoly Probe“ (23-Dekabr 2020-yil). Qaraldi: 23-Dekabr 2020-yil.
  40. „Jack Ma gives video speech to rural teachers after three months of silence“(ingl.). South China Morning Post (20-Yanvar 2021-yil). Qaraldi: 3-Fevral 2021-yil.
  41. „Alibaba stock spikes after Jack Ma resurfaces“(ingl.). ABC News. Qaraldi: 3-Fevral 2021-yil.
  42. Webb, Quentin. „Alibaba Plans Up to $5 Billion Bond Sale“ (en-US), Wall Street Journal (4-Fevral 2021-yil).
  43. Yoon, Frances. „Alibaba Sells $5 Billion of Bonds“ (en-US), Wall Street Journal (5-Fevral 2021-yil).
  44. Wernau, Manju Dalal and Julie. „Alibaba Sells $7 Billion in Dollar Bonds“ (en-US), Wall Street Journal (29-Noyabr 2017-yil).
  45. „Хитой ҳукумати «Alibaba»ни рекорд миқдорда жаримага тортди“. Bugun.uz. Qaraldi: 2021 йил 10 апрель.
  46. „Alibaba fined $2.8 billion on competition charge in China“. AP NEWS (10-Aprel 2021-yil). Qaraldi: 10-Aprel 2021-yil.
  47. Wang, Christine „China slaps Alibaba with $2.8 billion fine in anti-monopoly probe“(ingl.). CNBC (10-Aprel 2021-yil). Qaraldi: 10-Aprel 2021-yil.
  48. France-Presse, Agence „China fines Alibaba billions for alleged market abuses“(ingl.). the Guardian (10-Aprel 2021-yil). Qaraldi: 10-Aprel 2021-yil.
  49. „«Alibaba» акциялари кескин кўтарилди“. Bugun.uz. Qaraldi: 2021 йил 13 апрель.
  50. Potstickers“(aniqlanmagan) (24-Iyun 2021-yil). Qaraldi: 27-Iyun 2021-yil.
  51. „Alibaba рақобатчиси Хитойнинг энг йирик онлайн-сотувчисига айланди“. Bugun.uz. Qaraldi: 2021 йил 19 март.
  52. „Хитой ҳукумати Alibaba компаниясига медиаактивларидан воз кечишни сўраб мурожаат қилди“. Bugun.uz. Qaraldi: 2021 йил 17 март.
  53. „«Alibaba» асосчиси ўзи асос солган бизнес мактабнинг директорлик лавозимидан кетишини айтди“. Bugun.uz. Qaraldi: 2021 йил 25 май.
  54. „Alibaba's CEO replaced“, Business Insider (7-May 2015-yil).
  55. „Alibaba Group: Leadership“. Alibaba Group.
  56. Inagaki, Kana. „Masayoshi Son Steps Down From Alibaba Board After 15 Years“, FT.com (25-Iyun 2020-yil).
  57. „Jack Ma's Last Speech as Alibaba CEO“, Tech in Asia (13-May 2013-yil).
  58. „Jack Ma steps down as Alibaba chief“, Financial Times (15-Yanvar 2013-yil).
  59. „Alibaba Appoints Jonathan Lu as New CEO, Will Take Ma's Desk on May 10“, Tech in Asia (11-Mart 2013-yil).
  60. Udland, Myles „IT'S OFFICIAL: ALIBABA WILL BE THE LARGEST IPO EVER“. Business Insider. Qaraldi: 17-Yanvar 2019-yil.
  61. Flannery, Russell „Who Is Alibaba's New CEO?“(ingl.). Forbes. Qaraldi: 17-Yanvar 2019-yil.
  62. Choudhury, Saheli Roy „Jack Ma succession plan at Alibaba: Daniel Zhang to become chairman“. www.cnbc.com (9-Sentabr 2018-yil). Qaraldi: 17-Yanvar 2019-yil.
  63. Chinese Communist Espionage: An Intelligence Primer (en). Naval Institute Press, 2019-11-15. — s. 252. ISBN 978-1-68247-304-7. 
  64. Chinese Communist Espionage: An Intelligence Primer (en). Naval Institute Press, 2019-11-15. — s. 252. ISBN 978-1-68247-304-7. 
  65. 65,0 65,1 65,2 65,3 65,4 65,5 „BABA Alibaba Group Holding 20-F2017 FY Annual report“. docoh.com.
  66. 66,0 66,1 66,2 66,3 66,4 „Alibaba Group Holding Limited (BABA)“. finance.yahoo.com.
  67. „Alibaba Group Holding Limited Annual Report“. alibabagroup.com.