Al-Qalqashandiy
| Al-Qalqashandiy | |
|---|---|
| شهاب الدين أحمد بن علي بن أحمد القلقشندي | |
| Tavalludi |
Shihobuddin Abul-Abbos Ahmad ibn Ali ibn Ahmad Abdulloh al-Fazoriy ash-Shofiy 1355 yoki 1356 Nil deltasi, Misr |
| Vafoti | 1418-yil |
| Fuqaroligi | Misr |
| Kasbi | Ensiklopedist, polimat, matematik |
Shihobuddin Abul-Abbos Ahmad ibn Ali ibn Ahmad Abdulloh al-Fazoriy ash-Shofiy[1] koʻproq al-Qalqashandiy laqabi bilan mashhur (arabcha: شهاب الدين أحمد بن علي بن أحمد القلقشندي; 1355/1356–1418) – oʻrta asr arab misrlik ensiklopedisti, polimat va matematik. Nil deltasida tugʻilib, Qohiradagi Mamluklar davlati kanselyariyasida „Katib ad-Darj“ (Daftar kotibi) lavozimida ishlagan. Uning eng mashhur asari „Subh al-Aʼsho“ nomli ulkan maʼmuriy ensiklopediyadir.
Subh al-Aʼsho
[tahrir | manbasini tahrirlash]
„Subh al-Aʼsho fi Sanoat al-Insho“ („Koʻrlar uchun tong yorugʻi“ yoki „Kanselyariya hujjatlari tuzish boʻyicha qoʻllanma“) – 1412-yilda tugallangan 14 jildlik ensiklopediya boʻlib, geografiya, siyosiy tarix, tabiat tarixi, zoologiya, mineralogiya, kosmografiya va vaqt oʻlchash haqidagi maʼmuriy qoʻllanmadir. Shihob al-Umariyning „Masolik al-absor fi mamolik al-amsor“ asariga asoslangan boʻlib[2], u „arab maʼmuriy adabiyotining soʻnggi namunalaridan biri“ hisoblanadi[3]. Asarning „Hukumatlar markazlari“ va „Podsholik qoidalari“ boʻlimlari alohida nashr etilgan[4].
„Subh al-Aʼsho“ David Kahn tomonidan shifrlarni almashtirish va oʻrnini almashtirish haqidagi birinchi nashr etilgan munozara va har bir ochiq matn harfiga bir nechta almashtirish belgilarini tayinlaydigan polialfabit shifrning birinchi tavsifi sifatida tilga olingan. Kriptoanaliz boʻyicha koʻrsatmalar harflar chastotasi jadvallari va bir soʻzda birga kelishi mumkin boʻlmagan harflar toʻplamlaridan foydalanishni oʻz ichiga oladi[5].
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ Bosworth 1978, s. 509.
- ↑ Meisami & Starkey 1998, s. 629.
- ↑ van Berkel 2009, s. 331.
- ↑ el-Toudy & Abdelhamid 2017.
- ↑ Lennon 2018, s. 26.
Adabiyotlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Bosworth, C. E. (1978). "al-Ḳalḳas̲h̲andī". in van Donzel, E.. Encyclopaedia of Islam. Volume IV: Iran–Kha (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 509–511 b. doi:10.1163/1573-3912_islam_SIM_3832. OCLC 758278456. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=al-%E1%B8%B2al%E1%B8%B3as%CC%B2h%CC%B2and%C4%AB&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search.
Havolalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Qalqashandiy, Ahmad ibn Ali. Die Geographie und Verwaltung von Ägypten. Dieterich, 1879.
- Qalqashandiy, Ahmad ibn Ali. Ṣuhḥ al-aishā, Qohira, 1903.
- Qalqashandiy, Ahmad ibn Ali. Kitab subh al-a'shá. Al-Qohira al-Maba'ah al-Amriyya, 1913.
- Qalqashandiy, Ahmad ibn Ali. Kitab subh al-a'shá. Al-Qohira al-Maba'ah al-Amriyya, 1913.
 |
Vikimanbada bu maqolaga oid asl matn mavjud: |
