Akustik shovqin

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Akustik shovqin – garmonik bo‘lmagan tovush to‘lqinlari. Turmushda Akustik shovqin nutq va musiqani to‘g‘ri eshi-tishga xalaqit beruvchi turli tovushlar shaklida uchraydi. Akustik shovqin kuyidagi turlarga ajraladi: 1) qattiq jismlar teb-ranishi natijasida vujudga keladigan mexanik shovqin; 2) harakatlanayotgan gaz, bug‘ yoki suyukliklarda uyurma oqimlar qatlamining turli tezlik bilan harakatlanishi tufayli hosil bo‘ladigan a er o yoki gidrodinamik shovqin; 3) gazlarning yonishi natijasida yuz beradigan uyurma oqim va zichlik o‘zgarishlaridan hamda portlash yoki razryad paytida qisqa vaqtda bosimning ortishi tufay-li vujudga keladigan termik shovqin; 4) suyuqlikdagi pufakchalarning yorilishi natijasida hosil bo‘ladigan ka-vitasion shovqin. Tutash spektrli shov-qin "oq shovqin" deyiladi. Akustik shovqinni nazariy o‘rganishda ehtimollik naza-riyasiga asoslangan statistik fizika qonunlaridan foydalaniladi. Akustik shovqinni o‘rganishdan asosiy maqsad uning manba-281larini aniqlab, odam organizmiga hamda ba’zi bir tizimlarga ko‘rsatadigan sal-biy ta’sirini kamaytirishdan iborat. Akustik shovqin xossalari turli analizatorlar yordamida aniqlanadi. A.shahrining eshitish a’zolariga ta’siri uning jadalligi va takroriyligiga bog‘liq. Uzoq vaqt ta’sir etuvchi Akustik shovqin kishiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi, charchashni kuchaytirib, ish qobiliyatini pasaytiradi. Jadalligi 80–90 db va tarkibida past takroriylikli tovushlardan tashqari ultrato-vush takroriylikli tovushlar bo‘lgan Akustik shovqin ta’sirida kishining asabi buzilishi natijasida oshqozon va ichak yarasi, gipertoniya va boshqa kasalliklar kelib chiqishi mumkin. Odatda, sanoat korxonalari va qurilish muassasalarida Akustik shovqinni kamaytirish choralari ko‘riladi. Ba’-zan, Akustik shovqindan xabarchi (signal) sifatida foydalaniladi. Mas, suv osti kemasining yaqinlashuvini undan tarqaladigan Akustik shovqindan sezish mumkin.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil