Aktivatsion tahlil

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Aktivatsion tahlil, radio-aktivatsion tahlil – moddaning sifati va miqdoriy tarkibini aniqlash usuli. 1936 yilda D. Xeveshi va G. Levi taklif etgan. Neytronlar, zaryadlangan zarrachalar (protonlar va boshqalar) yoki u-kvantlar oqimi ta’sirida hosil bo‘lgan nuklidlarning radioaktiv nurlanishini tadqiq qilishga asoslangan. O‘zbekistonda Aktivatsion tahlil bo‘yicha tadqiqotlar 1960 yilda Ye. M. Lo-banov tomonidan boshlangan va uning ri-vojiga A. A. Kist, V. A. Mo‘minov, A. G. G‘aniyevlar katta hissa qo‘shishgan.Intensivligi -1013 sm"2-s2 bo‘lgan neytronlar oqimidan foydalanilganda kupgina elementlarni 10’5–10"10 aniqlik bilan sezish mumkin. u-Aktivatsion tahlil uchun yuqori energiyali elektronlarni tor-mozlaganda chiqadigan katta intensivli (10y–10ls kvantG‘s) nurlanishdan foydalaniladi. Bu usul bilan davriy sistemaning barcha elementlarini aniqlash mum-kin va undagi sezgirlikning chegaraviy kiymati –10~*–10"7% ga yetadi. Olingan spektrlarni tahlil qilish va nati-jalarga ishlov berish uchun ko‘p kanalli analizatorlar va E.M qo‘llaniladi, bu esa jarayonni avtomatlashtirish imkonini beradi. Aktivatsion tahlil ning asosiy ustunliklaridan biri – turli ob’ektlardagi elementlarning juda oz miqdorini aniqlay olish va ko‘plab na-munalarni tez taxlil qila bilish imkonidir. Aktivatsion tahlil o‘ta toza materiallardagi kirishmalarni, biologik ob’ektlardagi mikroele-mentlarni aniqlashda, arxeologiya, geol., tibbiyot, kriminalistika va boshqa sohalarda qo‘llaniladi.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil