Ahmad al-Buniy

Sharafiddin, Shihobiddin yoki Muhyiddin Abu al-Abbos Ahmad ibn Ali ibn Yusuf al-Qurashiy as-Sufiy, mashhurroq nomi Ahmad al-Buniy al-Malikiy (arabcha: أحمد البوني المالكي‎‎), oʻrta asr matematigi va islom faylasufi hamda mashhur soʻfiy edi. U haqda juda oz maʼlumot maʼlum. Uning asarlarida Ilm al-huruf (arabcha: علم الحروف‎‎, harflarning botiniy qimmati) va matematika, siḥr – „sehr“, hamda maʼnaviyat bilan bogʻliq mavzular yoritilgan^[1]^[2]. U hozirgi Annaba (Jazoir) shahri boʻlgan Almohad xalifaligidagi Buna shahrida tugʻilgan, Ayyubiylar Misrida yashagan va oʻz davrining koʻplab yirik soʻfiy shayxlaridan taʼlim olgan^[3]. U oʻz davrining mashhur soʻfiylaridan biri boʻlgan Ibn Arabiyning zamondoshi edi^[4], va oʻz davrining eng muhim kitoblaridan biri hisoblangan Shams al-Maorif asarini yozgani bilan tanilgan. Bu kitob hanuzgacha talismanlar va fol ochish haqidagi eng asosiy okkult matn sifatida qaraladi, bu asarning muallifligi borasida shubhalar ham mavjud^[5].

Hissalari

Teurgiya

Oddiy okkultizm (sehr) oʻrniga bu turdagi sehr Ilm al-Hikma (Hikmat ilmi), Ilm al-simiyah (Ilohiy ismlar tadqiqi) va Ruhoniyat (Maʼnaviyat) deb atalgan. Musulmon dunyosidagi sehrga oid koʻpchilik mujarrabôt („tajribada sinab koʻrilgan usullar“) deb ataluvchi kitoblar Shams al-Maorifdan soddalashtirilgan iqtiboslardir^[6]. Ushbu kitob bugungi kungacha teurgiya va botiniy sanʼatlarga oid asosiy asar boʻlib qolmoqda.

Matematika va fan

Taxminan 1200-yilda Ahmad al-Buniy sodda chegara berish usulidan foydalangan holda muvaffaqiyat kvadratlarini qanday tuzishni koʻrsatgan, biroq u bu usulni oʻzi kashf etmagan boʻlishi ham mumkin. Al-Buniy Lotin kvadratlari haqida yozgan va, masalan, Allohning 99 ismidan baʼzilarining harflaridan foydalangan holda 4 × 4 oʻlchamdagi lotin kvadratlarini tuzgan. Uning anʼanaviy shifobaxsh usullar haqidagi asarlari Nigeriya va boshqa musulmon dunyosi hududlaridagi yoruba musulmon tabiblarining ilm manbai boʻlib qolmoqda^[7].

Taʼsiri

Asosiy maqola: Hurufizm

Uning asarlari hurufiylar va Yangi Lettrist Xalqaro harakatiga taʼsir koʻrsatgani aytiladi^{[manba kerak]}. Denis MacEoin 1985-yilda Studia Iranica jurnalida chop etilgan maqolasida al-Buniy bilvosita imomiy shialarning radikal oqimi boʻlgan bobiylik harakatiga ham taʼsir koʻrsatgan boʻlishi mumkinligini aytadi. Denis MacEoinning taʼkidlashicha, bobiylar keng koʻlamda talismanlar va sehrli harflardan foydalangan^[8].

Asarlari

Shams al-Maʿorif al-Kubro^[9]. (Maʼrifatning buyuk quyoshi), Qohira, 1928.
Sharḥ Ism Allāh al-aʼẓam fī ar-rūḥānī, hijriy 1357-yilda yoki Misrda „al-Maṭbaʿa al-Maḥmudiyya at-Tujjariyya bi-l-Azhar“da bosilgan.
Kabs al-iktidā, Durham universiteti kutubxonasidagi sharq qoʻlyozmalari orasida.
Berhatiya, qadimiy sehr – qudrat chaqiruvi.
Allohning toʻqson toʻqqiz ismining sehrli qoʻllanilishi haqidagi risola – Islom sanʼatining Xalili toʻplamida saqlanadi^[10].

Manbalar

↑ B. G. Martin, Muslim Brotherhoods in Nineteenth-Century Africa, Cambridge University Press, 2003, p.149
↑ Dietrich, A., „al-Būnī“, in: Encyclopaedia of Islam, Second Edition, Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C. E. Bosworth, E. van Donzel, W. P. Heinrichs, p. 149
↑ By C. J. Bleeker, G. Widengren, Historia Religionum, Volume 2 Religions of the Present, p.156,
↑ Vincent J. Cornell, Realm of the Saint: Power and Authority in Moroccan Sufism, University of Texas Press, 1998, p. 221
↑ Coulon, Jean-Charles (2022-04-19), „Amulets and Talismans in the Earliest Works of the Corpus Bunianum“, Amulets and Talismans of the Middle East and North Africa in Context, BRILL, 230–252-bet, ISBN 978-90-04-47147-4, qaraldi: 2025-06-22
↑ Martin van Bruinessen, „Global and local in Indonesian Islam“, Southeast Asian Studies (Kyoto) vol. 37, no.2 (1999), 46-63 Template loop detected: Andoza:Doi
This citation will be automatically completed in the next few minutes. You can jump the queue or expand by handAhmad al-Buniy]]
↑ Sanni, Amidu (2002). "Diagnosis through rosary and sand: Islamic elements in the healing custom of the Yoruba (Nigeria)". Medicine and Law 21 (2): 295–306. PMID 12184608.
↑ Mac Eoin, D.M. (1985). "Nineteenth-century Babi Talismans". Studia Iranica 14 (1): 77–98. doi:10.2143/SI.14.1.2014664.
↑ „Shams ul Maarif ul Kubra Urdu, شمس المعارف الکبریٰ, اردو, لطائف العوارف“ (2021-yil 27-iyun).
↑ Rogers, J. M.. The arts of Islam : treasures from the Nasser D. Khalili collection, Revised and expanded, Abu Dhabi: Tourism Development & Investment Company (TDIC), 2008 — 170-bet. OCLC 455121277.

Adabiyotlar

Edgar V. Frensis, Sehr bilan haqiqat oʻrtasidagi chegaralarni xaritalash. Ahmad ibn Ali al-Buniy asarlarida Allohning ismlari

Havolalar

[1] B. G. Martin, Muslim Brotherhoods in Nineteenth-Century Africa, Cambridge University Press, 2003, p.149

[2] Dietrich, A., „al-Būnī“, in: Encyclopaedia of Islam, Second Edition, Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C. E. Bosworth, E. van Donzel, W. P. Heinrichs, p. 149

[3] By C. J. Bleeker, G. Widengren, Historia Religionum, Volume 2 Religions of the Present, p.156,

[4] Vincent J. Cornell, Realm of the Saint: Power and Authority in Moroccan Sufism, University of Texas Press, 1998, p. 221

[:0-5] Coulon, Jean-Charles (2022-04-19), „Amulets and Talismans in the Earliest Works of the Corpus Bunianum“, Amulets and Talismans of the Middle East and North Africa in Context, BRILL, 230–252-bet, ISBN 978-90-04-47147-4, qaraldi: 2025-06-22

[6] Martin van Bruinessen, „Global and local in Indonesian Islam“, Southeast Asian Studies (Kyoto) vol. 37, no.2 (1999), 46-63 Template loop detected: Andoza:Doi
This citation will be automatically completed in the next few minutes. You can jump the queue or expand by handAhmad al-Buniy]]

[7] Sanni, Amidu (2002). "Diagnosis through rosary and sand: Islamic elements in the healing custom of the Yoruba (Nigeria)". Medicine and Law 21 (2): 295–306. PMID 12184608.

[8] Mac Eoin, D.M. (1985). "Nineteenth-century Babi Talismans". Studia Iranica 14 (1): 77–98. doi:10.2143/SI.14.1.2014664.

[9] „Shams ul Maarif ul Kubra Urdu, شمس المعارف الکبریٰ, اردو, لطائف العوارف“ (2021-yil 27-iyun).

[10] Rogers, J. M.. The arts of Islam : treasures from the Nasser D. Khalili collection, Revised and expanded, Abu Dhabi: Tourism Development & Investment Company (TDIC), 2008 — 170-bet. OCLC 455121277.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]