Ahmad Samʼoniy
Abul-Qosim Ahmad ibn Mansur ibn Muhammad ibn Abduljabbor Samʼoniy (1094 – 11-iyun 1140), fors tilida Ahmad Samoniy nomi bilan tanilgan, arab olimi, voizi va shoir edi. U Ravh al-arvoh fi sharh asmoʼ al-malik al-fattoh asarining muallifi boʻlib, u Islomdagi Allohning goʻzal ismlariga bagʻishlangan, taxminan olti yuz sahifadan iborat forscha nasriy sharhdir[1].
Nasabnomalarga koʻra, Samonlar Tamim arab qabilasining bir boʻlimi edi[2]. Ahmadning oilasi Marv shahridan boʻlgan[3]. Uning otasi Abul-Muzaffar Mansur (1035–1096) tafsir, hadis va fiqh haqida asarlar yozgan mashhur shofiʼiy olimi edi. 1135-yilda Ahmad va uning jiyani, katta akasi Abu Bakr Muhammadning oʻgʻli Abdulkarim hadis oʻrganish uchun Nishopurga bordilar. Jiyanining tarjimai hol lugʻati al-Ansobda Ahmadning notiqlik sanʼati va sheʼriyati maqtaladi, biroq uning asarlari tilga olinmaydi[1].
Ravh al-arvoh („Ruhlarning oromi“) badiiy jihatdan eng yuksak darajadagi asarlardan biridir[4]. Ovoz chiqarib oʻqish uchun moʻljallangan bu asar oʻsha davr nasrining eng yaxshi namunalaridan sanaladi. U Gʻazzoliy asarlari qatorida turadi[1]. Bu ilohiy ismlar mavzusidagi eng qadimgi forscha sharh hisoblanadi[4][5]. Unda 74 bobda 101 ism sharhlanadi[5]. Biroq ismlarning sharhi qisqa boʻlib, ular aslida najot va muhabbat haqidagi kengroq mulohazalarga kirish nuqtasi vazifasini bajaradi[1]. Asarning markaziy mavzusi muhabbatdir. Allohga qoʻrquvdan emas, muhabbatdan itoat qilish kerak, azob-uqubat esa insonning Allohga boʻlgan sogʻinchini kuchaytirish uchun mavjud. Samʼoniy Uning gʻazabidan koʻra rahmati va shafqatini koʻproq taʼkidlaydi[6].
Ravh al-arvoh bir paytlar u qadar taniqli boʻlmagan asar edi, ammo Najib Hiraviy 1989-yilda nashr etganidan soʻng, u soʻfiy adabiyotining klassik asarlaridan biri sifatida eʼtirof etildi[3].
Nashrlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Hiraviy, Najib M., nashrga tayyorlovchi. Ravh al-arvoh fi sharh asmoʼ al-malik al-fattoh. Tehron: Shirkat-i Intishorat-i Ilmiy va Farhangi, 1989.
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Chittick 1995.
- ↑ Sellheim 1995.
- ↑ 3,0 3,1 Chittick 1993, s. 337.
- ↑ 4,0 4,1 Rustom 2018, s. 367.
- ↑ 5,0 5,1 Chittick 1993, s. 338.
- ↑ Chittick 1993, s. 339.
Adabiyotlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Chittick, W. C. „Ahmad Sammʼoniyning Ravh al-arvoh asarida Odamning qulash afsonasi“, . Klassik fors soʻfiychiligi: boshlanishidan Rumigacha (700–1300) Leonard Lewisohn: . Khaniqahi Nimatullahi Publications, 1993 — 337–359-bet.
- Chittick, W. C. (1995). "as-Sammʼoniy, Abu ʼl-Qosim". in Bosworth, C. E.. Encyclopaedia of Islam. Volume VIII: Ned–Sam (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. p. 1024. doi:10.1163/1573-3912_islam_SIM_6570. ISBN 978-90-04-09834-3. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=as-Samm%CA%BConiy%2C+Abu+%CA%BCl-Qosim&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search.
- Rustom, Mohammed (2018). "Qurʼonda "najot" atamasining maʼno doirasi haqidagi mulohazalar". Journal of the American Oriental Society 138 (2): 361–367. http://www.academia.edu/download/63235700/Notes_on_the_Semantic_Range_of_Deliverance_in_the_Quran_JAOS_138.2__2018.pdf.[sayt ishlamaydi]
- Sellheim, R. (1995). "as-Sammʼoniy, Abu Saʼd". in Bosworth, C. E.. Encyclopaedia of Islam. Volume VIII: Ned–Sam (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 1024–1025 b. doi:10.1163/1573-3912_islam_COM_0994. ISBN 978-90-04-09834-3. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=as-Samm%CA%BConiy%2C+Abu+Sa%CA%BCd&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search.
