Agglyutinatsiya (tilshunoslik)

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Agglyutinatsiya (tilshunoslikda) – tillarda so‘z o‘zagi, negizga grammatik va derivatsiyaviy ma’noga ega affikslarnm qo‘shish yo‘li bilan yangi so‘z yoki grammatik shakl hosil bo‘lishi. Af-fikslar bir ma’noli, ya’ni ularning har biri bitta grammatik ma’noni ifoda-laydi va mazkur ma’noni anglatish uchun ayni shu affiks xizmat qiladi. Affik-slar birin-ketin ulanib keladi va o‘zak bilan ham, boshqa affiks bilan ham qorishib ketmaydi, ular chegarasi aniq bo‘ladi. Unli tovushlar asosning tovush tarki-biga bog‘liq holda fonetik o‘zgarishga uchrashi mumkin (qarang Singarmonizm), bundan tashqari undosh tovushlar ham mor-femalar qo‘shilganda o‘zgarishga uchraydi, lekin bu o‘zgarish muayyan til uchun xos bo‘lgan sof fonetik qoidaga bo‘yso‘ngan bo‘ladi. Bu holatni turkiy tillar, fin-ugor tillarida kuzatish mumkin. A. morfologik tavsifga ko‘ra agglyutina-tiv timarda yaqqol namoyon bo‘ladi. Mac, o‘zbek tilidagi "yozuvchilarga" so‘zida yoz – o‘zak (yozmoq ma’nosiga ega),-uv so‘z yasovchi qo‘shimcha (harakat nomi ma’-nosiga ega),chi – so‘z yasovchi qo‘shimcha (shaxs oti ma’nosiga ega),lar – ko‘plik qo‘shimchasi,ga – kelishik qo‘shimchasi; keyingi ikki qo‘shimcha so‘z o‘zgartiruvchi qo‘shimchalar hisoblanadi.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil