Abu yusuf Yoqub ibn Ibrohim

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Abu yusuf Yoqub ibn Ibrohim (731-798 yoki 807) — faqix, islomdagi dastlabki qozi ul-quzzot, olim. Kufada kambagʻal oilada tavallud topgan. 13 yoshida Kufa qozisi mashhur faqix Ibn Ali Laylodan fiqxdan saboq olgan, oradan 9 yil oʻtgach, Abu Hanifaga shogirdlikka oʻtib, 15 yilga yaqin uning shogirdi va uning eng yaqin yordamchisi boʻlgan. Boshqa shogirdlar, ayniqsa Zufar al-Huzayl bilan birgalikda Abu Yusuf fiqh nazariyasini ishlab chiqishga qatnashgan. Abu Ҳanifa vafotidan soʻng Iroqdagi ulamolar davrasida ustozi oʻrnini egallab, uning ishini davom ettirgan. Halifa al-Mahdiy (775-785) Abu Yususni Bagʻdod qozisi etib tayinlagan, halifa Ҳorun ar-Rashid (786-809) esa, unga qozi ul-quzzot mansabini berib, butun halifalikdagi barcha qozilarni tayinlash va qozilar qarori yuzasidan tushgan shikoyatlarni koʻrib chiqish ҳuquqini bergan. Bunday yuksak martaba Abu Yunusga Abu Ҳanifaning nazariy qarashlarini amaliyotda keng qoʻllash imkonini bergan, bu esa, ҳanafiylik mazhabining tarqalishi va mustahkamlanishiga hizmat qilgan. Abu Yunus Horun ar-Rashid topshirig‘iga ko‘ra "Kitob al-xiroj" ("Soliq haqida kitob") asarini yozgan. U Ҳorun ar-Rashidning (786—809) soliq, yer va suvdan foydalanish, davlat boshqaruviga oid savollariga berilgan batafsil javoblaridan iborat. Abu Yunusning shogirdlaridan Muhammad ash-Shayboniy uning maslahat va maʼlumotlaridan keng foydalanib, Abu Ҳanifa maʼnavij merosini toʻplagan va bir tizimga solgan. Boshqa bir shogirdi esa Ahmad ibn Ҳanbal boʻlgan. Abu Yunusning qarashlari Muhammad ash-Shofiʼiyga katta taʼsir koʻrsatgan.[1]

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Husniddinov Z., Ibrohimov N. 15-bet. -T: «Davlat ilmiy nashriyoti», 2004.