Abu Isʼhoq Ibrohim II

Abu Isʼhoq Ibrohim II
Abu Isʼhoq Ibrohim II
Hafsiylar sultonligi xalifasi
Saltanat	1350–1369
Oʻtmishdoshi	Abu al-Abbos Ahmad al-Fadl al-Mutavakkil
Davomchisi	Abu al-Baqo Xolid II
Tugʻilishi	1336-yil oktyabr yoki noyabr
Vafoti	1369-yil 19-fevral ; Hafsiylar sultonligi
Sulola	Hafsiylar
Dini	Islom

Abu Isʼhoq Ibrohim II yoki Abu Isʼhoq Ibrohim ibn Abu-Bakr (arabcha: أبو إسحاق إبراهيم بن أبي بكر‎‎) – 1350-yildan 1369-yilgacha Tunisning Hafsiy xalifasi. Abu Yahyo Abu Bakr II ning oʻgʻli^[1]^[2].

Ibn Tafragin

1350-yilda Muvahhidlar shayxi Ibn Tafragin Abu Isʼhoqning akasi al-Fadlni taxtdan agʻdardi va uning oʻrniga yosh Abu Isʼhoqni xalifa deb eʼlon qildi. Oʻsha paytda Abu Isʼhoq atigi oʻn uch yoshda edi, shu sababli haqiqiy hokimiyat yana 14 yil davomida Ibn Tafraginning qoʻlida qoldi^[3]^:172. Aynan Abu Isʼhoqning hukmronligi boshlanishidan koʻp oʻtmay, mashhur faylasuf Ibn Xaldun ilk bor davlat xizmatiga tayinlanib, Ibn Tafraginning boshqaruvida bosh kotib lavozimiga tayinlangan^[4].

Urushlar va Mariniylar bosqini

Abu Isʼhoqning hukmronligi doimiy ichki nizolar va qoʻzgʻolonlar bilan kechdi. Uning amakivachchalari Qusantina va Béjaïadagi Hafsiy hukmdorlari Tunisga qarshi urush olib bordilar. Shu bilan birga, janubda qudratli Gabes shahrida joylashgan Banu Makki sulolasi deyarli mustaqil tarzda hukmronlik qilardi. Shu vaziyatdan foydalanib, Marokashning Fos shahridagi Mariniylar hukmdori Abu Inon Faris otasining bosqinchilik siyosatini qayta tiklashga qaror qildi. U dastlab Jazoir, Tlemcen va Medea shaharlarini egalladi, soʻngra Hafsiylar hududlariga yurish boshladi. 1352-yilda Béjaïani, 1356–1357-yillarda esa Qusantina, Annoba va Tunisni egalladi. Gabes esa qamal qilinmasdan ham taslim etildi. Biroq avvalgi Mariniy istilosida boʻlgani kabi Ifriqiyaning ichki qismidagi arab qabilalari ham tez orada qoʻzgʻolon koʻtardilar. 1357-yilda Davodid arablariga oʻtroq aholidan soliq yigʻish man qilindi, bu esa qoʻzgʻolonga olib keldi. Shu tufayli Abu Inon Faris 1357-yilda orqaga, yaʼni Fosga chekinishga majbur boʻldi. Abu Isʼhoq Ibrohim esa Tunisdan qochib, mamlakat ichkarisiga yashiringan edi. Abu Inon Faris ketgach, Abu Isʼhoq va Ibn Tafragin Tunisga qaytdilar. 1358-yilda Abu Inon Faris vafot etdi va buning ortidan uning imperiyasi ham parchalandi. Zayyoniylar Tlemcen ustidan nazoratni qayta qoʻlga kiritdilar, Béjaïa va Qusantinadagi Hafsiy hukmdorlari esa yana hokimiyatga qaytdi^[3]^:174–180.

Abu Isʼhoq hukmronligi davrida Tunis shahrining qadimiy medina (ichki shahar) qismini qaytadan devor bilan oʻrash ishlari, shuningdek, uni oʻrta asrlardagi chekka mahallalarni ham ichiga oladigan tarzda kengaytirish ishlari boshlab yuborildi. Shuningdek, Bob Alioua va Bob El Allouj darvozalari ham aynan uning hukmronligi davrida qurilgan^[5]^[6]^[7].

Keyingi hukmronligi va merosi

1364-yil oktyabr oyida Abu Isʼhoq oʻz qizini Ibn Tafraginga uzatganidan koʻp oʻtmay, Ibn Tafragin vafot etdi. Shundan soʻng, Abu Isʼhoq birinchi marta hokimiyatni mustaqil ravishda boshqara boshladi. Bu orada Qusantina Hafsiy hukmdori Abu al-Abbos Ahmad II 1366-yilda oʻz amakivachchasi Abu Abdullohdan Béjaïani tortib olib, gʼarbiy Hafsiylar sultonligi hududini yana birlashtirdi.

Abu Isʼhoq 1369-yilda 32 yoshida vafot etdi. Uning oʻrniga taxtga oʻgʻli Abu al-Baqo Xolid II oʼtirdi, biroq u bu paytda oʻn yoki oʻn ikki yoshdan katta emas edi. Bu holat tez orada ichki guruhlar oʻrtasida kurashlarga sabab boʻldi. Shu sababli 1370-yilda Abu al-Abbos Ahmad II qiyinchiliksiz Tunisni egallab oldi. Abu al-Baqo dengiz orqali qochishga harakat qildi, biroq uning kemasi halokatga uchrab, halok boʻldi^[3]^{:181, 185–7} .

Manbalar

↑ Kenneth J. Perkins. Historical Dictionary of Tunisia. Rowman & Littlefield Publishers, 12 October 2016 — 280-bet. ISBN 978-1-4422-7318-4.
↑ C. E Bosworth. New Islamic Dynasties. Edinburgh University Press, 11 March 2014 — 15-bet. ISBN 978-0-7486-9648-2.
↑ ^3,0 ^3,1 ^3,2 Brunschwig, Robert. La Berberie Orientale sous les Hafsides. Adrienne-Maisonneuve, 1940.
↑ Patriarca, Giovanni (2010). "A Medieval Approach to Social Sciences: The Philosophy of Ibn Khaldun". Journal of Markets and Morality 13 (1). Archived from the original on 2024-09-06. https://web.archive.org/web/20240906100651/https://www.marketsandmorality.com/index.php/mandm/article/download/113/107. Qaraldi: 11 February 2021. Abu Isʼhoq Ibrohim II]]
↑ Paul Sebag. Tunis: histoire d'une ville. Harmanttan, 1998 — 96-bet. ISBN 978-2-7384-6610-5.
↑ „LES PORTES DE LA TUNISIE: HISTOIRES ET ANECDOTES“. tunisie.co. Tunisie.co. Qaraldi: 2021-yil 12-fevral.
↑ André Raymond. Tunis sous les Mouradites: la ville et ses habitants au XVIIe siecle. Cérès éditions, 2006 — 176-bet. ISBN 978-9973-19-672-9.

Oʻtmishdoshi: Al-Fadl	Hafsiylar sulolasi 1350–1369	Vorisi: Abu al-Baqo Xolid II

[Perkins2016-1] Kenneth J. Perkins. Historical Dictionary of Tunisia. Rowman & Littlefield Publishers, 12 October 2016 — 280-bet. ISBN 978-1-4422-7318-4.

[Bosworth2014-2] C. E Bosworth. New Islamic Dynasties. Edinburgh University Press, 11 March 2014 — 15-bet. ISBN 978-0-7486-9648-2.

[Brunschwig-3] 3,0 ^3,1 ^3,2 Brunschwig, Robert. La Berberie Orientale sous les Hafsides. Adrienne-Maisonneuve, 1940.

[4] Patriarca, Giovanni (2010). "A Medieval Approach to Social Sciences: The Philosophy of Ibn Khaldun". Journal of Markets and Morality 13 (1). Archived from the original on 2024-09-06. https://web.archive.org/web/20240906100651/https://www.marketsandmorality.com/index.php/mandm/article/download/113/107. Qaraldi: 11 February 2021. Abu Isʼhoq Ibrohim II]]

[5] Paul Sebag. Tunis: histoire d'une ville. Harmanttan, 1998 — 96-bet. ISBN 978-2-7384-6610-5.

[6] „LES PORTES DE LA TUNISIE: HISTOIRES ET ANECDOTES“. tunisie.co. Tunisie.co. Qaraldi: 2021-yil 12-fevral.

[7] André Raymond. Tunis sous les Mouradites: la ville et ses habitants au XVIIe siecle. Cérès éditions, 2006 — 176-bet. ISBN 978-9973-19-672-9.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]