Abu Isʼhoq Ibrohim I
| Abu Isʼhoq Ibrohim I | |
|---|---|
| Hafsiylar sultonligi amiri | |
| Oʻtmishdoshi | Yahyo II al-Vosiq |
| Davomchisi | Abdulaziz I |
| Vafoti |
1283-yil iyun Hafsiylar sultonligi |
| Sulola | Hafsiylar |
| Dini | Islom |
Abu Is’hoq Ibrohim I (arabcha: أبو إسحاق إبراهيم) – Ifriqiyadagi Hafsiylar amiri (1279–1283)[1][2].
Ibrohim hokimiyat tepasiga Yahyo II al-Vosiq davrida boshlangan ixtiloflar paytida kelgan. Oʻzidan avvalgi ikki ajdodidan farqli oʻlaroq, faqat amir unvonini olgan va xalifalikka daʼvo qilmagan. Keyinchalik Ibn Abu Umara boshchiligidagi qoʻzgʻolon natijasida taxtdan agʻdarilgan.
Yoshlik davri
[tahrir | manbasini tahrirlash]Ibrohim Abu Zakariyo Yahyo va Ruvayda ismli kanizakdan tugʻilgan. U Muhammad I al-Mustansirning ukasi (oʻgay ukasi) edi. XIV asr tarixchisi Ibn al-Xatibning taʼrifiga koʻra, Ibrohim boʻyi oʻrtacha, semizroq, qoramtir va yoqimtoy qiyofali shaxs boʻlgan[3]:78.
Al-Mustansir hokimiyatni qoʻlga kiritganida Ibrohim qatʼiy nazorat ostiga olingan. Biroq 1253-yilda u qochib, Sétif yaqinidagi Zaraïa shahriga borgan va u yerda koʻchmanchi az-Zavavida qabilalari himoyasida boʻlgan. Oʻsha yerda Ibrohim oʻzini hukmdor deb eʼlon qilgan va qoʻzgʻolon boshlab, Gabesga yurish qilishga hozirlik koʻra boshlagan. Ammo ayrim ittifoqchilari uni tark etgan va Ibrohim Tlemcenga chekinishga majbur boʻlgan. Shundan keyin Ibrohim Granadaga qochib ketgan va u yerda Muhammad I tomonidan yaxshi kutib olingan. Al-Mustansirning vafotidan soʻng esa Ifriqiyaga qaytib kelib, 1279-yilda al-Vosiqni taxtdan agʻdargan[4]:41.
Hukmdorlik davri
[tahrir | manbasini tahrirlash]Hokimiyatni qoʻlga kiritgach, Ibrohim al-Mustansir tomonidan qamoqqa olingan besh nafar oʻgʻlini ozod qildi. Soʻngra u oʻzidan oldingi hukmdor Yahyo II al-Vosiqni uch nafar oʻgʻli bilan birga qamoqqa oldi va oradan koʻp oʻtmay, ularni qatl qildirdi. U oʻzini akasi yoki jiyanining emas, balki otasining vorisi sifatida koʻrsatishni istab, „xalifa“ unvonini emas, balki otasi tomonidan foydalanilgan oddiyroq „amir“ unvonini tikladi[5]:78–9.
Ibrohimning hukmronligi davrida Hafsiylar davlati Italiya shahar-davlatlari bilan yaxshi diplomatik va savdo aloqalarini saqlab qoldi. U Neapol qiroli Charles I, shuningdek, Genoa va Venetsiya respublikalariga xiroj toʻlab turgan. Bundan tashqari Ibrohim Tlemcen amiri Yagʻmurasen Ibn Ziyon bilan ham aloqalarni mustahkamladi, oʻz qizini Ibn Ziyonning oʻgʻli va merosxoʻriga turmushga berdi[6]:83–4.
1282-yilda Qusantina (hozirgi Konstantin) noibi Ibn al-Vazir isyon koʻtardi. U Aragon qiroli Peter III dan harbiy yordam oldi. Biroq Aragon qoʻshinlari Colloga yetib kelguniga qadar Ibn al-Vazir Ibrohimning oʻgʻli, Bejaïa hokimi Ibn Faris tomonidan magʻlubiyatga uchratildi va oʻldirildi[7].
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ Muzaffar Husain Syed. Concise History of Islam. Vij Books India Pvt Ltd, 2011-09-14 — 148-bet. ISBN 978-93-82573-47-0.
- ↑ Kenneth J. Perkins. Historical Dictionary of Tunisia. Rowman & Littlefield Publishers, 2016-10-12 — 279-bet. ISBN 978-1-4422-7318-4.
- ↑ Brunschwig, Robert. La Berberie Orientale sous les Hafsides. Adrienne-Maisonneuve, 1940.
- ↑ Brunschwig, Robert. La Berberie Orientale sous les Hafsides. Adrienne-Maisonneuve, 1940.
- ↑ Brunschwig, Robert. La Berberie Orientale sous les Hafsides. Adrienne-Maisonneuve, 1940.
- ↑ Brunschwig, Robert. La Berberie Orientale sous les Hafsides. Adrienne-Maisonneuve, 1940.
- ↑ Jamil M. Abun-Nasr. A History of the Maghrib in the Islamic Period. Cambridge University Press, 1987-08-20 — 124-bet. ISBN 978-0-521-33767-0.
Adabiyotlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Stefan Ronart, Nandy Ronart: Arab dunyosi leksikoni. Artemis Verlag, Zürich va boshqalar, 1972; ISBN 3-7608-0138-2
- Ibn Al-Shamaa, Hafsid davlati faxrlanishiga yorqin dalillar, doktor Muhammad Al-Maamouri tomonidan oʻtkazilgan tekshirish va taqdimot, Arab kitob uyi, Tunis, 1984, s. 75
| Oʻtmishdoshi: Yahyo II al-Vosiq |
Hafsiylar sulolasi 1279–1283 |
Vorisi: Abu Hafs Umar bin Yahyo |