Abdulvohid I
| Abdulvohid I | |
|---|---|
| Muvahhidlar xalifasi | |
| Muvahhidlar davlati hukmdori | |
| Saltanat | 1224-yil fevral–sentyabr |
| Oʻtmishdoshi | Yusuf II |
| Davomchisi | Abdulloh al-Odil |
| Vafoti | 1224-yil sentyabr |
| Sulola | Muvahhidlar sulolasi |
| Otasi | Abu Yoqub Yusuf |
| Dini | Islom |
Abu Muhammad Abdulvohid al-Maxlu, shuningdek, Abdulvohid I (arabcha: أبو محمد عبد الواحد بن يوسف) nomi bilan ham tanilgan, 1224-yilda bir yildan kamroq vaqt davomida Muvahhidlar xalifasi boʻlgan.
Hayoti
[tahrir | manbasini tahrirlash]Abdulvohid buyuk Muvahhid xalifa Abu Yoqub Yusufning oʻgʻli va marhum xalifa Yoqub al-Mansurning (vafoti: 1199) ukasi edi. U Al-Andalusdagi harbiy yurishlarda alohida ajralib turgan, 1202-yilda Malaga hokimi etib tayinlangan va 1206-yilda Xaskuraning Masmuda qabilasi shayxi etib tayinlangan. Shundan keyin bir muddat Sijilmassada hokimlik qilgan va taxminan 1221-yilda qisqa vaqt Sevilla hokimi boʻlgan[1].
Abdulvohid 1224-yil fevralida Marokashda boʻlganida uning jiyani, yosh muvahhid xalifa Yusuf II tasodifan halok boʻldi. Yusuf II ning merosxoʻri yoʻq edi. Saroy vaziri Abu Said Usmon ibn Jomiy zudlik bilan oltmish yoshlardagi Abdulvohidni chaqirtirib, Marokashning muvahhid shayxlariga uning nomzodini taqdim etdi. Shayxlar ham darhol Abdulvohidni yangi muvahhid xalifa etib sayladilar. Biroq bu saylovning shoshma-shosharlik bilan oʻtkazilgani, konstitutsiyaga zid boʻlishi mumkinligi Al-Andalusda hokimlik qilayotgan an-Nosirning aka-ukalari va uning boshqa jiyanlari tomonidan eʼtiroz bilan qarshi olindi. Ehtimol ular Muvahhidlar sulolasining boshqa nufuzli aʼzolari kabi keyingi xalifaning ham tajribasizroq va itoatkorroq boʻlishini kutishgan edi[2], chunki ular Yusuf II xalifaligi davridagidek viloyatlarda nisbatan mustaqil faoliyat yuritishda kengroq imkoniyatlarga ega boʻlishlari mumkin edi. Ushbu merosxoʻrlikdagi hiyla yillar davomida mehnat bilan barpo etilgan muvozanatli ittifoqni buzib yubordi va muvahhidlar sulolasining turli tarmoqlarini bir-biriga, shuningdek, saroy amaldorlari va qabila shayxlariga qarshi qoʻydi.
Bu Muvahhidlar xalifaligida yuz bergan birinchi jiddiy merosxoʻrlik mojarosi edi. Bunga qadar yuzaga kelgan kelishmovchiliklarga qaramay, Muvahhidlar koalitsiyasi yangi xalifa atrofida sodiq tarzda birlashib kelgan edi. Bu safar esa vaziyat oʻzgardi. Avvalroq ibn Jomiy tomonidan obroʻsizlantirilgan va surgun qilingan yuqori martabali amaldor, sirli shaxs Abu Zayd ibn Yujjonning undovi bilan birodarlar Sevillada oʻz xalifalari sifatida Abdulloh al-Odilni saylashga qaror qildilar. Abdulvohid I ga qarshi kurashish uchun ular Ispaniyadan qoʻshinlarni Marokashga oʻtkaza boshladilar.
Abdulvohid I xalifa sifatida uzoq hukmronlik qilmadi. Ibn Yujjon Janubiy Marokashdagi aloqalaridan foydalandi, xususan, Hintata qabilasi shayxi Abu Zakariyo hamda Tinmal hokimi Yusuf ibn Ali yordamida Marokash saroyini egallab oldi va Ibn Jomiy hamda uning tarafdorlarini hokimiyatdan chetlashtirdi (Ibn Jomiy keyinchalik Atlas togʻlarida surgunda boʻlgan paytida oʻldirildi)[3]. 1224-yil sentyabrda xalifa Abdulvohid I boʻgʻib oʻldirildi. Manbalarda unga tez-tez beriladigan „al-Maxlu“ laqabi „taxtdan agʻdarilgan“ degan maʼnoni anglatadi.
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ Hugh Kennedy (1996) Muslim Spain and Portugal: A Political History of al-Andalus. London: Addison-Wesley-Longman
- ↑ Hugh Kennedy (1996) Muslim Spain and Portugal: A Political History of al-Andalus. London: Addison-Wesley-Longman
- ↑ Hugh Kennedy (1996) Muslim Spain and Portugal: A Political History of al-Andalus. London: Addison-Wesley-Longman
Adabiyotlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Julien, Charlz-Andre. Histoire de l’afrique du Nord, des origines à 1830, edition originale 1931, réédition Payot, Parij, 1994.
| Oʻtmishdoshi: Yusuf II |
Muvahhidlar sulolasi 1224–1224 |
Vorisi: Abdulloh al-Odil |