Abdulhamid Lahoriy
| Abdulhamid Lahoriy | |
|---|---|
 Abdulhamid Lahoriy tomonidan yozilgan Vindzor Padshohnomasining muqovasi | |
| Tavalludi | |
| Vafoti | 14-may 1654 |
| Fuqaroligi | Hindiston |
| Kasbi | Tarixchi |
| Faoliyat yillari | 17-asr |
| Mashhur ishlari | Padshohnoma |
Abdulhamid Lahoriy (forscha: عبدالحمید لاہوری; 14-may 1654-yilda vafot etgan) – Boburiylar imperatori Shoh Jahon hukmronligi davrida yashab ijod qilgan 17-asr sayyohi va tarixchisi, keyinchalik imperatorning saroy tarixchisi boʻlgan. U Padshohnomani, yaʼni Shoh Jahon hukmronligining rasmiy solnomasini yozgan. U bu kitobda Shoh Jahonning hayoti va faoliyatini uning hukmronligining dastlabki yigirma yili davomidagi voqealarni juda batafsil tasvirlaydi. Qarilik zaifligi sababli kitobni keyingi oʻn yilligini davom ettirib yozishdan toʻxtadi, bu davr keyinchalik uning shogirdi Muhammad Voris tomonidan bayon qilingan[1][2].
Hayoti
[tahrir | manbasini tahrirlash]Abdulhamid Lahoriyning tarjimai holi tafsilotlari haqida koʻp narsa maʼlum emas, faqat u panjoblik musulmon boʻlib[3], Lahorda tugʻilib oʻsganligi, shuning uchun uning nisbasi Lahoriy ekani maʼlum[4][5].
Abdulhamidning muqaddimasi bilan birga keltirilgan maktublarining qisqa toʻplami uning dastlabki asari hisoblanadi[4]. Keksalik chogʻida Abdulhamid Patnaga ketdi, u yerdan uni Shoh Jahon oʻz hukmronligining rasmiy solnomasini yozish uchun oʻzining buyuk vaziri navob Saʼdullohxonning tavsiyasi bilan saroyga chaqirtirdi, chunki imperator oʻzi juda yuqori baholagan Abul-Fazlning Akbarnomasi uslubiga taqlid qila oladigan kishiga bu vazifani berishni istardi. Abdulhamid oʻz ishini 1642-yilda boshladi va dastlabki ikki jildini 1648-yilga kelib yakunladi[4][6], qarilik uni yozishni toʻxtatish va qolgan ishni shogirdi Muhammad Voris (v. 1680)ga topshirishga majbur qildi. Muhammad Voris Padshohnomani tugalladi. U 1654-yil 14 mayda vafot etgan, bu haqda yana bir saroy tarixchisi Muhammad Solih Kanbohning Amal-i Solih asarida qayd etilgan[4][7].
Toj Mahal
[tahrir | manbasini tahrirlash]17-asrda bunyod etilgan va 1653-yil oxiriga kelib yoki 1654-yil boshlarida butkul bitkazilgan jahonga mashhur yodgorlik – Toj Mahal. Shuning uchun Toj Mahalning 350 yilligi aslida 1994-yil atrofida nishonlanishi kerak edi[1]. Hashamatli Toj Mahal va uning toʻrt nozik minorasini bunyod etish uchun yigirma mingdan ortiq ishchi yillar davomida mehnat qilgan. Bu ulkan maqbara qaygʻuga botgan Boburiy imperatori Shoh Jahon tomonidan uning ikkinchi rafiqasi, tugʻruq chogʻida vafot etgan malika Mumtoz Mahal xotirasi uchun qurilgan. Shoh Jahonning rasmiy solnomachisi Abdulhamid qurilish Mumtoz Mahal 1631-yil 17-iyunda vafot etganidan olti oy oʻtgach boshlanganini yozadi[1].
Abdulhamid, shuningdek, Agra qalʼasidagi Shish Mahalning shisha boʻlakchalarini „Shish-i Halabiy“ deb ataydi, chunki Halab – bu asosiy ishlab chiqarish markazi boʻlgan Suriyadagi Halab shahrining arabcha nomi boʻlib, u yerda ana shu turdagi oynalar tayyorlangan. Toj Mahal deb nom olgan bu ulkan maqbaraning mustahkam poydevorini barpo etish uchun daryo boʻyi boʻylab quduqlar tarmogʻi qazilib, quduqlar tosh va boshqa qattiq materiallar bilan toʻldirilgan[8].
Asarlari
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Lahori, Abdul Hamid. Lahoriyning „Badshohnoma“si, 1-jild (asl matn). College Press Calcutta, 1868.
- Lahori, Abdul Hamid. Lahoriyning „Badshohnoma“si, 2-jild, Bibliotheca Indica (asl matn). College Press Calcutta, 1868.
- Lahori, Abdul Hamid; tr. by Henry Miers Elliot. Abdulhamid Lahoriyning „Badshohnoma“si. Hafiz Press, Lahore, 1875.
- Abdulhamid Lahoriyning „Badshoh-noma“si Packard Humanities Institute
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- 1 2 3 Taj Mahal turns 350…maybe (Wayback Machine saytida 9 July 2019 sanasida arxivlangan) news24 archives website, Published 27 September 2004, Retrieved 9 July 2019
- ↑ The Padshahnama (book written by Abdul Hamid Lahori in 1656-57) Royal Collection Trust website, Retrieved 9 July 2019
- ↑ Shah, Zahra (November 1, 2024). "Genre, Place, and the Persian Literary Imagination in the Punjab, ca. 1650–1750" (en). The Journal of Asian Studies (Duke University) 83 (4): 980–1000. doi:10.1215/00219118-11280905. ISSN 0021-9118.
- 1 2 3 4 Baburi 2012.
- ↑ R. P. Srivastava (1983) Punjab Painting. p. 81
- ↑ Padshahnamah – a book written by Abdul Hamid Lahori on Banglapedia website Retrieved 9 July 2019
- ↑ BADSHAH-NAMA OF ABDUL HAMID LAHORI Royal Asiatic Society, Retrieved 9 July 2019
- ↑ Love Story Behind Taj Mahal (Wayback Machine saytida 9 July 2019 sanasida arxivlangan) Government of Uttar Pradesh, India (tajmahal.gov.in website), Retrieved 9 July 2019
Adabiyotlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Baburi, Saqib (2012). "ʿAbd al-Ḥamīd-i Lāhawrī". in Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis et al.. Encyclopaedia of Islam (3- nashri). Brill Online. ISSN 1873-9830. https://referenceworks.brill.com/display/entries/EI3O/COM-23898.xml.
- Eaton, R. M. (1982). "ʿAbd-al-Ḥamīd Lāhūrī". in Yarshater, Ehsan. Encyclopædia Iranica, Volume I/1: Āb–ʿAbd-al-Hamīd. London and New York: Routledge & Kegan Paul. 112 b. ISBN 978-0-71009-090-4. https://www.iranicaonline.org/articles/abd-al-hamid-lahuri.
