1984 (roman)

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
1984
Nineteen Eighty-Four
1984JLH1.jpg
1984
Muallif: Jorj Oruell
Janr: Roman antiutopiya
Original til: ingliz
Original nashr qilingan yil: 1949

«1984» (ingl. Nineteen Eighty-Four) ingliz yozuvchisi va publitsisti Jorj Oruellning antiutopiya janrida yozilgan romani. 1949 yil nashr etilgan.

Tavsif[tahrir]

Bosh qahramon Uinston Smit tashqi partiyaning vakili. U Londonda istiqomat qilib, Haqiqat vazirligida ish yuritadi. Partiyaning mafkura va gʻoyalariga munosobatan gumonlarini hech kimga oshkor etmaslikka harakat qilsa ham, kundalik daftar sotib olib oʻz fikrlarini yozib boradi.

Koʻp oʻtmay u Juliyani uchratadi. Juliya ham partiyaning mafkuralariga ishonmaydi. Ular muntazam ravishda uchrashib turadilar.

Kunlarning birida, Uinston antiqa narsalar doʻkoni sohibi mister Charringtonga duch keladi. Charrington doʻkonining ikkinchi qavatida joylashgan xonani Uinstonga ijaraga beradi.

Bundan tashqari Uinston OʻBrayen bilan tanishadi. OʻBrayen Ichki Partiyaning baland martabali xodimi. Uinstonning fikri boʻyicha u Goldsteyn tomonidan tashkil qilingan inqilobchilar guruhining aʼzosi. Shu bois Uinston va Juliya OʻBrayenning huzuriga kelib, ularni Goldsteyn guruhiga qabul qilishlarini iltimos qiladilar. Bunga javoban OʻBrayen ularga Goldsteyn muallifligi ostida yozilgan sohta kitobni beradi.

Bir necha kunlardan soʻng Uinston va Juliya hibsga olinadilar. Chunki mister Charrington va OʻBrayen fikr politsiyasining vakillari edi.

Muhabbat vazirligida Uinston koʻp soʻroqlar natijasida, oʻz maslagidan qaytgan boʻlsada, Juliyaga boʻlgan muhabbatidan voz kechmaslikka harakat qiladi. Ammo keyinchalik, "101 xona"da hatto Juliyaga ham qarshi xoinlik qiladi.

Uinston ozodlikka erishganidan soʻng, kafeda Juliyani uchratadi. Juliya ham huddi Uinston kabi barcha narsalardan voz kechgan.

Bir oʻzi qolib, Uinston radioeshittirish orqali Okeaniya Yevrosiyo davlati ustidan gʻalaba qozonganini aniqlaydi. Bu habar uni nihoyatta quvonchga soladi. Soʻng Uinston batamom "tuzalganini", hamda partiya va Katta aka gʻoyalariga soʻzsiz ishonishini anglaydi.

Koʻp oʻtmay uning ilgarigi gumonlari qatl etilish bilan jazolanadi.

Big brother

Qahramonlar[tahrir]

  • Uinston Smit (ingl. Winston Smith)- Bosh qahramon. 1944 yoki 1945 yil, Londonda tavallud topgan. Haqiqat Vazirligining hujjatlashtirish boʻlimida ish yuritadi. Partiya gʻoyalariga qarshi ekanini hech kimga bildirmaslikka harakat qiladi.
  • Juliya (ingl. Julia)-26 yoshli ayol. Haqiqat vazirligining adabiyot boʻlimida ish yuritadi. Partiya gʻoyalarining tarafdoridek mugʻombirlik qiladi.
  • Katta aka (ingl. Big Brother)- 1960 yildan boshlab Partiyaning yagona rahnamosi. Hayotda uning timsoli Iosif Stalin.
  • Emmanuel Goldsteyn (ingl. Emmanuel Goldstein)- Xalq dushmani. Bir paytlar inqilobning sardori boʻlgan. Ammo koʻp oʻtmay partiyaga qarshi xoinlik qilib, chet elga qochgan. Uning timsoli Lev Trotskiy.
  • OʻBrayen (ingl. OʻBrien)- Ichki Partiyaning baland martabali aʼzosi. Fikr politsiyasining xodimi.

Epizodik qahramonlar[tahrir]

  • Djons (ingl. Jones) Aronson (ingl. Aaronson) va Rezerford (ingl. Rutherford)- Ichki Partiyaning sobiq aʼzolari. Ular inqilobning sardorlari boʻlishganidan qatʼiy nazar "fikriy jinoyat"da ayblanib qatl qilinganlar. Aronsonning timsoli Grigoriy Zinovyev, Rezerfordning esa Lev Kamenev.
  • Mister Charrington (ingl. Mr Charington)- Antiqiy narsalar savdosi doʻkoni sotuvchisi. Fikr politsiyasining vakili.
  • Saym (ingl. Syme)- Uinstonning oliy maʼlumotli hamkasbi. Yangi til lugʻatining 11-chi nashri ustida ishlaydi. Fikr politsiyasi tomonidan hibsga olingan.
  • Parsons (ingl. Parsons)-Uinstonning qoshnisi va hamkasbi. Partiyaning yuksak aʼzosi- baquvvat, ishbilarmon, hushfeʼl inson. Soʻzsiz partiyaning barcha gʻoyalariga ishonadi. Fikr politsiyasi tomonidan hibsga olingan.
  • Amplfort (ingl. Ampleforth)-Uinstonning hamkasbi. Haqiqat vazirligining hodimi. Shoir. Romanning uchinchi qismida fikr politsiyasi tomonidan hibsga olinadi.

Koʻp oʻtmay "101 xona"da bedarak yoʻq boʻladi.

  • Ketrin (ingl. Katherine)- rasman Uinstonning rafiqasi. Partiya gʻoyalarining sadoqatli taraftdori.
  • Martin (ingl. Martin)- OʻBrayenning hizmatkori.

Romanning nomi[tahrir]

Oruell romanni "The Last man in Europe" deb nomlagan edi. Ammo Frederik Varburg asarni nashr etishdan avval, uning nomini oʻzgartirishni qatʼiy talab qilgan. Asardagi hodisalar nima uchun aynan 1984 yilda sodir boʻlishi oxirigacha maʼlum emas.

"1984" romanidagi dunyo

«1984» romanidagi dunyo[tahrir]

Asardagi hodisalar 1984 yil, birinchi raqamli harbiy-havo mintaqasining eng muhim shahri-Londonda sodir boʻladi. Oʻz navbatida bu mintaqa, totalitar ierarxik tuzumga ega boʻlgan Okeaniya davlatining viloyati deb hisoblanadi. Okeaniyadan tashqari yana ikki totalitar mamlakatlar mavjud: Yevrosiyo va Eastosiyo.

Har bir mafkura oʻxshash xususiyatlarga ega. Ularning barchasi oʻtkir jismoniy va ruhiy quldorlik jamiyatini tuzishga asoslangan. Bu mafkuralar militarizmni targʻibot qiladi.

Shimoliy Afrika, Oʻrta Sharq va Janubiy-Sharqiy Osiyo davlatlari hech kimga tegishli emas. Ularning ustidan egalik qilish maqsadida har bir totalitar mamlakat oʻzaro tugamas urushlar oboradi. Ammo harbiy tarafdan ularning kuchlari teng.

Tarix[tahrir]

Ikkinchi jahon urushi yakuniga yetgach, Buyuk Britaniyada fuqarolar urushi boshlanadi. Koʻp oʻtmay, urushlar girdobida zaiflashib ketgan davlat ustidan Okeaniya hukmdorlik qiladi. Shu vaqtning oʻzidayoq SSSR Gʻarbiy Yevropaga hujum qilib, Yevrosiyo ittifoqini yaratadi. Sharqiy Osiyoda esa Eastosiyo davlati vujudga keladi.

Dunyoning qayta taqsimlanishini uchinchi jahon urushi vayron qiladi. Yadroviy qurollarning qoʻllanilishi ommaviy halokatlarga olib keladi. Yevropa, Shimoliy Amerika hamda gʻarbiy Rossiyada joylashgan koʻp shaharlar yer yuzidan oʻchirilib tashlanadi. Bundan soʻng mamlakatlar ommaviy magʻlubiyat qurollaridan foydalanishdan bosh tortadilar. Ammo urush davom etaveradi.

Ingliz sotsializmi

Ingsoc[tahrir]

Ingliz sotsializmi- sotsialistik partiya asosida vujudga kelgan mafkura. Okeaniya , Amerika davlatlari hamda Britaniya Imperiyasining birlashishidan hosil boʻlgan. Sotsialistik inqilob davrida Katta aka va Emmanuel Goldsteyn birgalikda partiyani gʻalabaga boshlab kelib, keyinchalik dushmanlarga aylanganlar. Ingsotsning asosiy maqsadi siyosiy nazorat hamda jismoniy va ruhiy hukmdorlik.

Ikkifikrlik[tahrir]

Ikkifikrlik (ingl. doublethink)-bu bir-birini inkor etuvchi, bir nechta gʻoyalarga soʻzsiz ishonishdir. Uning maʼnosini ilgʻab olish uchun Okeaniyaning shiorlariga nazar tashlash kerak:

War is Peace [1]
Freedom is Slavery [2]
Ignorance is Strength [3]

Fikriy jinoyat[tahrir]

Fikriy jinoyat (ingl. Thoughtcrime) Okeaniyadagi eng ogʻir jinoyat. Partiyaviy mafkura nuqtai nazaridan notoʻgʻri deb topilgan barcha ehtiyotsiz fikr, yoki imo-ishoralar qatl qilish bilan jazolanadi. Fikr politsiyasi hodimlari fikriy jinoyatchilarga qarshi kurash oborishadi.

Vazirliklar[tahrir]

Birinchi raqamli harbiy-havo mintaqasining poytaxti Londonda, toʻrtta boshqarma vazirliklari mavjud:

  • Tinchlik vazirligi-(ingl. Ministry of Peace) Okeaniyaning dushmanlariga qarshi tugamas ravishda harbiy harakatlar olib borilishini nazorat ostida ushlab turadi.
  • Serobgarchilik vazirligi-(ingl. Ministry of Plenty) Xalq oziq-ovqat mahsulotlari, xoʻjalik mollari va h.k.lar bilan taʼminlanishini meʼyoriga solib turadi.
  • Muhabbat vazirligi-(ingl. Ministry of Love) Fikriy jinoyatchilarga qarshi ish yuritadi.
  • Xaqiqat vazirligi-(ingl. Ministry of Truth) Muntazam ravishda tarixiy xodisalarni sohtalashtirish bilan shugʻullanadi.

Manbalar[tahrir]

  1. Urush - bu Tinchlik
  2. Ozodlik- bu qullik
  3. Bilmaslik- bu kuch

Havolalar[tahrir]