1114 (son)

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Ekvivalent almashinuv usulida tenglashtirishning mohiyati shundan iboratki, ikki va undan ortiq tugun nuqtali nivelir toʻrini tenglashtirishda ishlatiladi. (1-rasm)


1-rasm. Ikki tugun nuqtali nivelir toʻri.

Bu usulda hisoblashda ikkita nuqtali nivelir toʻri berilgan boʻlsin. Birinchi va ikkinchi yoʻllar bitta ekvivalent yoʻl bilan almashtiriladi. Buning uchun 1- va 2- yoʻllar boʻyicha E tugun nuqtaning taxminiy absolut balandligi va yoʻllarning vazni hisoblanadi:

  ;


.

Agar bizda A nuqtaning absolut balandligi 122.234 m boʻlsa, B nuqtaning balandligi 124.746 m boʻlsa H1 va H2 larni topishimiz mumkin. Bunda    ga teng.

  m

   m

Yoʻllar vazni esa, L1=2.4 km;  L2=2.7 km



Ikki yoʻl boʻyicha E nuqtaning taminiy qiymati topiladi:


Topilgan H1,2 absolut balandlik qiymatining vazni hisoblanadi:

P1,2=P1+P2= 0.000417+0.00037=0.000787

Vazn P1,2 bir vaqtning oʻzida ekvivalent (1,2) yoʻlning ham vaznidir. Ekvivalent yoʻlning uzunligi topiladi:

=1.27 km

1 va 2-yoʻllarni ekvivalent yoʻl bilan almashtirib, bitta F tugun nuqtali va uchta yoʻlli 4, 5, (1, 2 + 3) yangi nivelir toʻri hosil qilamiz. Yoʻllar boʻyicha tugun nuqta F absolut balandligining taxminiy qiymatini hisoblaymiz:

Bu yerda Hc=121.938 m va HD-123.172 m va nisbiy balandliklar mos ravishda       ga teng.

4-yoʻl boʻyicha   =121.938+0.674=122.612 m

5-yoʻl boʻyicha     =123.172-0.261=122.911 m

Ekvivalent yoʻl boʻyicha ;    =123.163-0.533=122.63

Yoʻllar vazni hisoblanadi:

 

F nuqtaning ehtimoliy qiymati topiladi:


Yoʻllarning bogʻlanmaslik xatoligi topiladi:

,

,

,

Bir kilometr ekvivalent yoʻlga tuzatma topiladi:


3-yoʻl uchun tuzatma topiladi:

=3100*0.000027=0.0837

E tugun nuqtaning ehtimoliy qiymati hisoblanadi:

.

Bundan keyin 1 va 2-yoʻllarni tenglashtirish qoladi. Buning uchun yoʻllarning bogʻlanmaslik xatosi hisoblanadi:


 

Bu bogʻlanmaslik xatoliklari teng qilib teskari ishora bilan mos yoʻlning hamma stansiyalariga tarqatiladi.

Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, nivelir toʻrini ekvivalent usulida tenglashtirishda bir qancha kamchiliklari mavjud. Bular oʻlchashdagi xatoliklar, iqlim va qoʻpol xatoliklar. Bu usulni faqat qisqa masofali hududlarni nivelirlash kerak boʻlganda qoʻllash talab etiladi.


Adabiyotlar:

[1]. Qodirov A.G’. “Geodeziya 1”. “Sano-standart” Toshkent – 2018 y.

[2]. lu, Z.; qu, Y., Qiao, S. Geodesy: Introduction to Geodetic Datum and Geodetic Systems., “Spriger”.2014.

[3]. Muborakov X. “Geodeziya”. Choʻlpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2007 y

[4]. Joʻraev D.O. “Geodeziya II-qism” T. 2006 y.

[5] RECYCLING OF THE CURVE PLANNING IN GAT TECHNOLOGY (Auto CAD) PROGRAM Numonov J - Galaxy International Interdisciplinary Research Journal, 2021