Румин тили
| Румин тили | |
|---|---|
| Миллий номи | Лимба ромâнă [лимба ро’мɨнə] |
| Мамлакатлар |
|
| Расмийлик ҳолати |
|
| Сўзлашувчиларнинг умумий сони | 25 миллион |
| Туркумланиши | |
| Тил оиласи |
Ҳинд-Европа тиллари Роман тиллари |
| Алифбоси | лотин |
| Тил кодлари | |
| ИСО 639-1 | ро |
| ИСО 639-2 | рум (Б); рон (Т) |
| ИСО 639-3 | рон |
Румин тили — роман тилларининг болқонроман гуруҳига мансуб тил, Руминия Республикасининг расмий тили. Руминиядан ташқари Молдавия, Украина, Венгрия, Македония, Болгария, Греция, Германия, Словакия, Албания, АҚШ ва Канадада тарқалган. Сўзлашувчиларнинг умумий сони 25 млн. кишига яқин. Румин тилида банат, кришан, валашмолдаван, марамуреш; Руминиядан ташқарида македонрумин, мегланрумин, истрорумин лаҳжалари мавжуд.
Румин тилида флектив ва аналитик унсурлар бирлашиб келган. Унли товушлар каттик ва юмшоқ талаффуз этилади. Аниқлик артикли отдан кейин келади; аниқлик ва ноаниқлик артикллари турланади; отларда жинс (род) категорияси 3 та: мужской, женской, средний. Румин тилида славян тилларига хос сўз ясовчи қўшимчалар ишлатилади; лексикасида ҳам жанубий славян тилларининг таъсири кучли.
Румин тилидаги дастлабки ёзма ёдгорликлар (мактублар, расмий иш қоғозлари, диний матнларнинг таржималари) 16-аср бошларига тааллуқли. Адабий Румин тилининг шаклланиши 17-асрдан бошланган, бадиий адабиёт эса 18-аср охирида пайдо бўлган. Дастлабки даврларда кирилл алифбосидан фойдаланилган, 1860 йилда у лотин алифбоси билан алмаштирилган.[1]
Румин тили тилларнинг ҳиндевропалик оиласига роман гуруҳининг балқан-роман гуруҳчасига киради. Румин тили Молдаван тилига яқин. Мана бу диалектлари ўзгачадир: банатлик, кришанлик, мунтянлик, молдавиялик (Молдова тарихий ўлкасининг диалекти), марамурешлик Лексикада жанубий славянликларнинг таъсири кўп. Румин тили балқанлик тилли иттифоққа киради. Илк ёдгорликлари (хатлар, иш қоғозлар, диний матнларнинг таржималари) 17 асрнинг бошларига киради (тарихий йилномалар). Бадий адабиёт 18 асрнинг охирларидан бошлаб пайдо бўла бошлайди. Бошланишида кирилл алифбоси фойдаланалаб, 1860-йили лотин алифбосига алмаштирилди. Руминия халқининг 90 % дан ортиғи румин тилини ўз она тили деб билади. Жаҳонда румин тилида гаплашувчиларнинг сони 20 миллион. Молдаван тили ва бошқа диалектлари билан қўшиб ҳисоблаганда 25 миллионни ташкил қилади
Алибоси[edit]
| А а | Ă ă | Â â | Б б | C c | Д д | Э э | Ф ф |
| Г г | Ҳ ҳ | И и | Î î | Ж ж | К к | Л л | М м |
| Н н | О о | П п | Қ қ | Р р | С с | Ș ș | Т т |
| Ț ț | У у | В в | W w | Х х | Й й | З з |
| давлат | гаплашувчилар (%) |
гаплашувчилар | аҳоли (2005) |
|---|---|---|---|
| Осиё | |||
| ҳорасмий: | |||
| Исроил | 3,7 % | 250.000 | 6.800.000 |
| Қозог'истон | 0,1 % | 20.054 | 14.953.126 |
| Россия | 0,12 % | 178.000 | 145.537.200 |
| Эвропа | |||
| норасмий: | |||
| Руминия | 89,5 % | 19 420 000 | 21 698 181 |
| Молдова | 9,7 % | 328 642 | 3 388 071 |
| 1,5 % | 29 512 | 2 031 992 | |
| норасмий: | |||
| Тимок (Сербия) | 5,9 % | 42 075 | 712 050 |
| Венгрия | 0,8 % | 80 000 | 10 198 315 |
| Украина | 0,8 % | 409 600 | 48 055 439 |
| Шимолий Америка | |||
| норасмий: | |||
| Канада | 0,2 % | 60 520 | 32 207 113 |
| АҚШ | 0,11 % | 300 000 | 281 421 906 |
Ҳаволалар[edit]
- Онлайн-версия словаря „Диcțионарул эхплиcатив ал лимбии ромâне“
- Руминский язик в Интернете — подборка ссилок.
Манбалар[edit]
| Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |