Элизабетҳ ИИ

Элизабетҳ ИИ
Қиролича Элизабетҳ ИИ 2015-йили
Бирлашган Қироллик герби. Онʻг тарафдагиси Шотландияда ишлатилади
Буюк Британия ва Шимолий Ирландия Бирлашган Қироллиги қироличаси
6-феврал 1952-йилдан
Ўтмишдоши:	Георге ВИ
Вориси:	Шаҳзода Чарлес
Миллатлар Ҳамдўстлиги раҳбари Антигуа ва Барбуда қироличаси (1981-йилдан) Австралия қироличаси (1952-йилдан) Багама ороллари қироличаси (1973-йилдан) Барбадос қироличаси (1966-йилдан) Белиз қироличаси(1981-йилдан) Фижи қироличаси (1952-1987) Гамбия қироличаси (1965-1970) Гана қироличаси(1957-1960) Гаяна қироличаси(1966-1970) Гренада қироличаси(1974-йилдан) Жанубий Африка Иттифоқи қироличаси (1952-1961) Канада қироличаси (1952-йилдан) Кения қироличаси(1963-1964) Малави қироличаси (1964-1966) Малта қироличаси (1964-1974) Маврикий қироличаси(1968-1992) Нигерия қироличаси(1960-1963) Папуа Янги Гвинея қироличаси(1975-йилдан) Покистон қироличаси(1952-1956) Сент Китц ва Невис қироличаси (1983-йилдан) Сент Лусия қироличаси (1979-йилдан) Сент Винсент ва Гренадинлар қироличаси (1979-йилдан) Серра-Леоне қироличаси (1961-1971) Сейлон қироличаси (1952-1972) Соломон ороллари қироличаси (1978-йилдан) Танганика қироличаси (1961-1962) Тринидад ва Тобаго қироличаси (1962-1976) Тувалу қироличаси (1978-йилдан) Уганда қироличаси (1962-1963) Ямайка қироличаси (1962-йилдан) Янги Зеландия қироличаси (1952-йилдан)
Бирлашган Қироллик олий лорд адмирали
1-апрел 1964-йилидан — 10-июн 2011-йили
Ўтмишдоши:	лавозим тикланган; Георге Желлиcоэ, 2-чи граф Желлиcоэ (Биринчи лорд ҳарбий флот бошқармаси сифатида, 1963-1964) Вилгелм, Кларенс герцоги (Охирги олий лорд адмирали сифатида, 1828-1829)
Вориси:	Филипп, Эдинбург герцоги

Қиролича Элизабетҳ ИИ ёки Элизабетҳ Алехандра Мерй Wиндсор (туғилган санаси 21-апрел 1926, Лондон), Буюк Британия ва Шимолий Ирландия Бирлашган Қироллиги, шунингдек Миллатлар Ҳамдўстлиги раҳбари ва бундан ташқари яна 15 мамлакатнинг қироличаси (Австралия, Антигуа ва Барбуда, Багама ороллари, Барбадос, Белиз, Гренада, Канада, Янги Зеландия, Папуа Янги Гвинея, Сент Винсент ва Гренадинлар, Сент Китц ва Невис, Сент Лусия, Соломон ороллари, Тувалу, Ямайка). Фижи Республикаси Олий бошлиг'и, Англикан черковининг бўшлиғи, Британия Қуролли Кучлар Олий қўмондони раҳбари, полковник , Мен оролининг лорди. 29-май 1953-йилдан 31-май 1961-йилгача Жанубий Африка Иттифоқи қироличаси эди. Виндзорлар сулоласи вакили. Тахтда 6-феврал куни 1952 йилдан, 2-июн 1953 расмий маросимда қиролича бўлган. Элизабетҳ ИИ Буюк Британия тарихида энг кўп тахтда ўтирган монархдир.

Болалик ва ёшлик даври

Малика Лилибет „Тиме“ журнали муқовасида

Элизабет Александра Марй собиқ Буюк Британия ВИ Жоржнинг қизи (1895 - 1952 ) ва собиқ Лейди Елизавета Боуз-Лаённинг катта қизи ( 1900 - 2002 ). Қиролича Елизаветанинг боболари ва бувилари: Бобоси тарафидан В Жорж ( 1865 - 1936) ва Қиролича Мария Теcк ( 1867 - 1953 ), онаси тарафидан Стратмор Конту Клод Cорc Боуз-Лаён ( 1855 - 1944 ) ва Сесилия Боуз-Лаёнъдир (бўлган 1883 - 1961 ).

Малика Елизавета Александра Мария Лондон шаҳрининг Мейфер туманида, Брутон-стреэт №17 уйида, Стратмор графининг резиденсиясида дунёга келган. Ҳозирги вақтда туман қайтатдан турғизилганидан, уйни бузишган, унинг ўрнига мемориал тахта қўйилган. Озининг исми ойисининг (Елизавета), бувасининг (Мария) ва катта бувасининг (Александра) ҳурматини олган.

Отаси олдинги қизларининг измини герцогина ҳурмати Виктория деб ном бермоқчи болади, лекин у бу ўйларидан қайтади. Бу ҳақида В Георг бунақа деган:

...Берти мен билан қизнинг исмини муҳокама қилган эди. У уч исмни айтди: Елизавет, Александра ва Мария. Мен унга исмлар ҳаммасини яхҳси эканлигини этдим, аммо Виктория исми ҳақида у билан бутунлай келишдим. Бу энди ортиқ эди... В Жорж

Елизаветанинг чуқинтириш маросими 25-май куни Буcкингҳам Саройида бўлиб ўтди.

1930-йили Елизаветанинг ёлғиз синглиси - Малика Маргарет дуёга келди.

Малика Елизавета 1933-йили

Елизавета асосан гуманитар фанлар бўйича таълим олди — конституция тарихи, ҳуқушунослик, диншунослик, санъацҳунослик ва ҳамда (асосан оъзи) франсуз тилини ўрганган. Ёшлик чоғидан Елизавета отлар билан қизиқган ва у от спорти билан шуғунланган. Бу қизиқишлар билан у кўп йиллар шуғунланган .

Туғилган кунидан бошлаб Елизавета Ёрк маликаси бўлди, тоғаси - Эдуард Уэлс шаҳзодаси (келажакда Буюк Британиянинг қироли - ВИИ Эдуард) билан отасидан кейин учинчи тахт вориси бўлди. Эдуард шаҳзодаси жуда ҳам ёш болган, ҳисобланишича у турмушга чиқичи ва болалик бўлиши керак бўлган, бошидан Елизавета таҳтда отиридиган ворис сифатида ҳисобланмаганди. Аммо 1936-йили В Жоржнинг вафот бўлиши сабабидан у ўн бир ой отиб тахтдан бош тортишига мажбур бўлди. Қирол тахтига Алберт (ВИ Жорж) ўтирди, 10 ёшлик Елизавета тахт вориси деб атаниб, ота-онаси билан Кенсингтондаги Букингем саройига кўчип келади.

Этган билан, малика Елизавета "ҳеир пресумптиве" ("тахминий ворис") сифатида ҳисобланди, сабаби ВИ Жоржнинг боласи туғилганда, қирол тахтига бирдан-бир ворис у болар эди.

Иккинчи Жаҳон Уриши бошланишида Елизавета 13-ёшда эди. 1940 йили 13-октабрда у биринчи марта радиодан урушда офат топган болаларга олдиндан сўз сойлади. 1943 йили гвардиялик гренадерларнинг полкименлари билан унинг биринчи учрашуви бўлди, у биринчи маротаба ўзи ҳалқ орасида пайдо бўлди. 1944 йили Елизавета беш "мамлакатлик маслаҳатчилари" (қирол ишини юргизишга ҳуқуқи бор одамлар) билан болади .

1947 йили Елизавета ота-онасини Жанубий Африкага кузатиб соладида ва 21 ёшга толиш маросимида радиодан ўзининг умрини Британия монархияси учун атайдигани ҳақида айтди.

Шу йили 21 ёшдаги Елизавета 26 ёшдаги британия флоти офицери, грек ва дат қироллик оиласидан чиққан ва Виктория қироличасининг эвараси Филип Маунтбеттенга турмушга чиқади. Улар 1934-йили танишади. Уларнинг бир-бирига кўнгил қўйиши Дартмунтдаги ҳарбий-денгиз коллежида бўлган, бу ерда Филип 1939-йили таълим олган. Тўйдан олдин Филип шаҳзодаси Эдинбург герцоги унвонини олади.

Уйланиш тўйидан сўнг, яни бир йилдан кейинг 1948-йили Елизавета билан Филипнинг катта боласи Чарлес дуёга келади. 15-август 1950 йили қизи Анна дунёга келади.

Буюк Британия Қироличаси

Тож кийдириш ва бошқаришининг бошланиши

Елизавета ИИ тож кийдириш маросимидан сўнг (1953-йили)

Елизаветанинг отаси - Қирол ВИ Жорж 1952-йили 6-вефрал куни вафот этади. Шу куни Елизавета умрдоши билан Кенияда дамолиш бўлмаслигига қарамай, уни Буюк Британия қироличаси деб эълон қилинади. Отасининг олими куни қирол фикус дарахтинг устида ўрналашган "Треэ Топс Ҳотел" номидаги меҳмонхонада бўлган. Айнан шу вақт пайтида меҳмонхонада яшаган Эдуард Жеймс Корбетт ўзининг кундалик дафтарида бундай деб ёзиб, қолдириб кетган экан:

Оламлик тарихда биринчи маротаба дарахт устида минган ёш малика келаси қиролича бўлиб тушган экан — Ҳудойим, ўзинг ёр бўла кўр! Эдуард Жеймс

ИИ Елизавета қироличаси тож кийгизу маросими 1953-йилнинг 2-июнида Вестминстер аббатлигида бўлди . Британия монархининг бу тож кийгизиши маросими биринчи маротаба телекўрстувда жонли эфирда кўрсатилган.

Шундан кейинг янги қиролича 1953-1954 йиллари оралиғида Миллатлар Ҳамдўстлиги, британиялик мустамлака ва оламнинг бошқа мамлакатларида олти ойлик иш сафари ясаб қайтади. ИИ Елизавета Австралия ва Янги Зеландияга ташриф буюрган оҳирги монарх бўлди.

1950 йиллар ярими — 1990 йиллар боши

Бош-вазир - сер Антҳонй Эденнинг истеъфога чиқишидан сўнг, Консерваторлар партияси раҳбари танланишда ҳеч бир қоидалар бўлмагани учун, ИИ Елизавета янги бош вазирни консерваторлар орасидан танлашга тегишли бўлди. Партиянинг асосий одамлари ва олдинги бош вазири Wинстон Чурчилл билан муҳокама қилиб ўтириб, ҳокимат бошчиси бўлиб Ҳаролд Маcмиллан тайинланди.

Шу йили Елизавета иш-сафари билан АҚШ ва Канада қироличаси сифатида Канадага боради. Шу йили биринчи маротаба Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Бош Ассамблеясида қатишип, сўз айтади. Канадалик ҳокимиятнинг сессиясининг очилиш маросимида қатнашади. Ўз саёхатини 1961 йили тугатади, бу вақтда қиролича Кипр, Ватикан, Покистон, Непал, Эрон, ва охири Гана мамлакатларига борди.

Миллатлар ҳамдўстлиги раҳбарлари билан учрашув (1960-йил)

1960-йили қиролича иккинчи ўғли - Эндрю, 1964-йили эса учинчи ўғли Эдуард дунёга келади.

1963-йили бош вазир - Макмилланинг истеъфога чиқиши сабаби, қиролича Елизавета унинг маслаҳати билан суҳбат Алеc Доуглас-Ҳомени бош вазир қилиб танлайди.

1969-йили ББC телеканали Ваинзорлар оиласининг ҳар кунги юмушлари ҳақида ҳужатли филм тушурди.

Натижада бирдаб-бир партия тўлиқ овоз йиға олмаган парламент сайловларида кейин 1974-йили давлат бошқарувига қарши чиқиш бошланди ва сиёсий можаро юз берди. Парламентнинг энг кўп партияси Косерваторлар партияси бўлгани билан, бош вазир бўлиб Лейбористлар партиясидан раҳбар - Ҳаролд Wилсон бўлди.

1976-йили ИИ Елизавета маросими турида (Канада қироли сифатида) Монреалдаги Ёзги ХХИ Олимпияда ойинларининг очилиш маросимида ўзи очиди.

1977 - қиролича учун эллигинчи йил бўлди. Шу йили қиролича Елизавета ИИ Британия тахтида ўтирганига 25 йил бўлди. Шу сабаб билан Қиролича кўп ҳамдўстлик мамлакатлирига иш-сафарига ўтказилди.

1970-йилларнинг охири билан 1980-йиллар бишида қиролича оиласида бир қатор террорист ҳужумлар ясалинди. Унинг ичинда, тўғрироқ этганда: "Вақтинча Ирландия республикалик аскарларининг" террорислари 1979-йили шаҳзода Филипнинг тоғаси, машхур мамлакатлик давлат арбоби ва қомондони - лорд Лоуис Моунтбаттен олдирилди. 1981-йили эса қироличанинг "расмий туғилган кунига" ҳарбий намойиш чоғида ИИ Елизаветани террористлар пистолетдан оқ отишди.

1981-йили кийинроқ қирол оиласининг котта муаммоси айналган қиролича Елизаветанинг ўғли шаҳзода Чарлес билан малика Диананинг уйланиш тўйи бўлди .

Роналд Реаган ва қиролича 1982-йили

Шу вақтда 1982-йили Канада коституциясинда бир неча ўзгаришлар киритилди, Британия парламенти канадалик ишларда ўз устунлигини билдирди, лекин Британлия қироличаси Канада мамлакатининг бошчиси бўлиб қолди. Шу йили сўнги 450 йил давлатга келмаган рим папаси - Иоанн Павел ИИ Буюк Британияга ташриф буюрди (англикан черкови бошчиси бўлиб топиладиган қирол уни ўзи кутиб олди).

1990-йиллар боши — 2000-йиллар

Туркия президенти Абдулла Гул ва қиролича ИИ Елизвета (2010)

ИИ Елизавета ва Обама жуфтлиги

Реаганлар жуфтлиги ва қиролик жуфтлиги

1992-йили ИИ Елизаветанинг "энг ёмон йили" бўлди. Тўрт боласининг иккаласи - шаҳзода Эндрю ва малика Анна - умрдошлари билан ажрашдилар, Чарлес эса малика Диана билан ажрашди. Бундан ташқари, Виндзор саройи ёнғиндан жуда кучли зақимланди, қироличага солиқ тўловлари қойилди. 1996-йили қиролича талаби билан, шаҳзода Чарз билан малика Диана расмий ажрашувига қол қойилди. Бир йилдан кейинг, 1997-йили, малика Диана Парижда автоҳалокатидан ҳалок бўлди. Бу воқеа қиролича оиласи билан миллионлаб Британияликлар изтиробга учрадилар.

Олдинги келининг олинига сабрлик танитиб, ҳеч қанақа реаксия кўрсатмаган қироличани халқ орасида миш мишлар тарқалиш бошланди.

Британияликлар қироличанинг олтин юбилей маросимида(2002)

2002-йили қиролича Елизавета тахтга ўтирганининг 50 йилигига (Олтин юбилей) ора маросим ўтказилди. Аммо шу йили қироличанинг синглиси - Малика Маргарет ва онаси қиролича Лейди Елизавета Боуз-Лаён вафот этдилар.

Ҳозирги даврда

2010-йили иккинчи маротаба Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Бош Ассамблеясида сўз айтди. БМТ бош котиби Пан Ги Мун Елизаветани "бизнинг давримизнинг халаскори" деб айтди.

Қиролича ва шаҳзода Филипп шаҳзода Уилям ва Кате Меаддалтон тўйида](2011)

2011-йили мустақил Ирландияга Британия монархни тарихида биринчи маротаба давлат сафари билан бориб қайтди. Айнан шу йили Шаҳзода Wиллиам ва Cатҳерине Миддлетоннинг уйланиш тўйи болиб ўтди.

2012-йили Лондонда Ёзги Олимпиада ўйинлари 2012 бўлиб ўтди. Олимпияда ойинларининг очилиш маросимида ИИ Елизавета ўзи қатнашиб очди ҳамда янги қонун қабул қилинди, бу қонун . Бу қойидалар "тахтда ўтириш" бўйича эди ва эркак-ворислар аёл-ворислардан устуворликдан айирландилар.

Айнан шу йили Буюк Британияда ва бошқа мамлакатларда Елизаветанинг тахтда ўтиришини 60-йилик маросимлари бўлиб ўтди. Шу сабаб 3-4-июн 2012-йил кунлари дамолиш деб эълон қилинди:

• 3-июн куни Темза дарёсида су усти намойиши ўтиб, намойишга миндан ошиқ кемалар билан қайиқлар қатнашди. Бу воқеа тарихда энг зўр намойишлардан бири бўлди;

• 4-июн куни Букингем саройи олдида олдинги олам ва Британиялик юлдузларнинг қатишиши билан косерт бўлиб ўтди: Пол Маккартну, Робби Уилямс, Клифф Ричард, Элтон Жон, Грейс Жонс, Стиви Уандер, Энни Леннокс, Тон Жонд ва бошқалар. Маросимнинг уюмлаштирувчилари - Таке Тҳат гуруҳи якка ижрочиси - Гарй Барлоу бўлди.

2013-йили ИИ Елизавета 40 йил ичида биринчи маротаба Шри-Ланкада ўтган Британия Миллатлар Дўстлиги саммитида қатнашмади. Саммитда Британиянинг шаҳзодаси Чарлес қатнашди, бу воқеа оъзининг қироллик ишларини Шаҳзода Чарлес, Уэлс шаҳзодасига берилгани кўринди.

Сиёсий ва ижтимоий аҳамияти

Конституцияли монархиянинг британлик дастурига кўра, ИИ Елизавета асосан мамлакат халқаро аренасида кўп асосий ишларни қилмай ўтиради. Аммо, ўзининг виқорлик даврида у британия монархиясининг қолидан олмай қаттим ушлаб ўтирди. Қиролича хар ҳил мамлакатларга дипломатик сафарлар билан борди, элчиларни қабул қилди, юқори мамлакат давлат арбоблари билан учрашди (асосан бош вазирлар билан), йил ўтишида парламентга тегишли ёлланишни ўқиши, рицарларни марофатлаш ва бошқалар. Ҳамда қиролича ҳар куни газеталарни ўқиб бир ҳил хатларга ўз жавобини беради, унга кунида 200-300 хатлар келиб тушади.

Ўзининг тахтга ўтириш кезининг борлигида қиролича ҳамма бош вазирлар билан яхши қарим-қатнашларда бўлди. Бундан ташқари, у сиёсий можараларга йўл бермаслик учун ўзининг ҳамма кучини кетказди, олдинги янги давр қиролларининг дастурларини давом этирмоқда. ИИ Елизавета конституцияли монарх бўлгани сабаб, у ўзининг сиёсатга деган симпатиялик ёки антипатиялик кўз қарашини этишга бўлмайди. Қиролича буни ҳар дойим қилиб юрди, шундан ташқари сиёсатга деган кўз қараши ҳеч кимга белгисиз бўлип қолишда.

Оиласи ва болалари

1947-йилнинг 20-ноябрида Елизавета грек шаҳзодаси Андрейнинг ўғли - лейтенант Филип Маунтбеттен (т.й. 10-июн 1921) билан турмуш қуради.

Оилада тўрт бола бор:

Наме	Туғилган санаси	Тўйи		Уларнинг болалари	Уларнинг неваралари
		Сана	Умрдоши
Шаҳзода Чарлес, Уэлс шаҳзодаси	14-ноябр 1948	29-июл 1981 Ажрашуви 28-август 1996	Диана Франcес Спенcер	Шаҳзода Wиллиам, Cамбридге герцоги	Шаҳзода Георге Малика Чарлотте
				Шаҳзода Ҳаррй
		9-апрел 2005	Cамилла,Cорнwалл герцогинаси
Шаҳзода Анна	15-август 1950	14-ноябр 1973 Диворcед 28-апрел 1992	Марк Пҳиллипс	Петер Пҳиллипс	Саваннаҳ Пҳиллипс Исла Пҳиллипс
				Зара Тиндалл	Миа Тиндалл
		12-декабр 1992	Тимотҳй Лауренcе
Шаҳзода Андреw, Ёрк герцоги	19-феврал 1960	23-июл 1986 Ажрашуви 30-май 1996	Сараҳ Фергусон	Ёрк маликаси Беатриcе
				Ёрк маликаси Эугениэ
Шаҳзода Эдwард, Wессех графи	10-март 1964	19-июн 1999	Сопҳиэ Рҳйс-Жонес	Ладй Лоуисе Wиндсор
				Жамес, Висcоунт Северн

Расмий унвонлари, мукофотлари ва герблари

ИИ Елизавета унвонининг толиқ нусхаси бундай: «Юқори мартабали ИИ Елизавета, Буюк Британия ва Шимолий Ирландия Бирлашган Қироллиги ва бошқа озининг қироликлари билан ҳудудларининг қироличаси, Ҳамдўстлик раҳнамоси, Дин ҳимоячиси »

Елизавета ИИ бошқарган ва бошқарадиган мамлакатлар

Унинг 92-туг'илган куни

1952-йили тахтгда ўтиргандан кейин Елизавета етти мамлакат қироличаси бўлди: Буюк Британия, Канада, Австралия, Янги Зеландия, Жанубий Африка Республикаси, Покистон ва Шри-Ланка қироличаси.

ИИ Елизавета бошқариб келган мамлакатларнинг айримида монархия бекор қилинди:

• Покистон - 1956-йили (Олдинги Покистон доминиёни)
• Жанубий Африка Республикаси - 1961-йили (олдинги Жанубий Африка Иттифоқи)
• Шри-Ланка - 1972 йили (олдинги Сейлон доминиёни)

Монархияни сақлаб қолган янги мустақил мамлакатлар:

Миллатлар ҳамдўстлиги мамлакатлари белгиланган

• Антигуа ва Барбуда
• Багамалар
• Барбадос
• Белиз
• Гренада
• Папуа Янги Гвинея
• Сент Винсент ва Гренадинлар
• Сент Лусия
• Соломон ороллари
• Тувалу
• Ямайка

Монархиядан бошт тортган янги мустақил мамлакатлар:

Кўк билан қиролича қаерда монархлиги кўрсатилган

• Гаяна
• Гамбия
• Гана
• Кения
• Маврикий
• Малави
• Малта
• Нигерия
• Серра-Леоне
• Тринидад ва Тобаго
• Уганда
• Фижи

Герблари

Ҳар хил даврдаги тимсоллар

• 

  Елизавета маликасининг тамғаси(1944-1947)

• 

  Елизавета маликасининг тамғаси, Эдинбург герцогинаси (1947-1952)

• 

  Буюк Британия қироллик герби(Шотландиядан ташқари)

• 

  Шотландия қироллик герби

• 

  Канада қироллик герби

Қиролиҳа хурматига ясалган маданий эсталиклар

Мададниятда

Елизаветага ИИ 2015 йил 13-июнда "Ранг" ҳарбий парадини босиб о'тишда.

Елизавета ИИ аталган филмлар

• 2006-йили — "Қиролича" таржимаи ҳол филми. Қиролича ролини Ҳелен Миррен ойнади. Филм кўп мукофотларда ғалабалар қозонди.
• 2009-йили — Британия телекўрсатувининг 4-каналида (Чаннел 4) „Қиролича“ сериали кўрсатилди, бу режиссор Эдмунд Култҳарднинг 5-сериялик мини-сериали эди. Ҳар серияда 5 ҳар хил актрисалар ойнаган.

2016-йили — Тҳе Cроwн сериали қироличанинг юбилейига бағишлаб кўрсатилди.

Ёдгорликлар

• 

  ИИ Елизавета ҳайкали Оттава шаҳрида, Канада.

• 

  Ҳайкал Саскачеван провинсиясида 2005-йили ўрнатилган

• 

  Wиндсор Греат Паркида ҳайкали

Танга ва почта маркаларида

• 

  Канада почта маркасида, 1953-йил

• 

  Австралия почта маркасида тахтга ўтигани учун.

• 

  Шимолий Ирландия почта маркасида

• 

  1953-йилги тангада

• 

  1961-йилги танга