Yusuf

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Potifarning hotinidan qochayotgan Yusuf, (Philipp Veit)

Yusuf — Qurʼonda tilga olingan paygʻambarlardan biri. Rivoyatlarga koʻra, Yaʼqub paygʻambarning Rohila ismli xotinidan boʻlgan sevikli oʻgʻli. Bibliyada Iosif deb tilga olingan. Qurʼonning 12surasi Yu.nomi bilan ataladi. Alloh Yu.ga tushlar taʼbirini aniq ayta olish qobiliyatini ato etdi. Naql qilishlaricha, Yaʼqub oʻz farzandlari orasida Yu.ni koʻproq yaxshi koʻrar edi. Akalari unga hasad qilib Yu.ni quduqqa tashlab yuboradilar, otalariga esa, Yu.ni dashtda boʻri yeb ketdi, deb yolgʻon gapiradilar. Karvonda ketayotganlar Yu.ni quduqdan chiqarib misrlik katta amaldorga sotadilar. Amaldorning xotini Zulayho Yu.ni sevib qolib yoʻldan urmoqchi boʻladi. Yu. zino qilishdan oʻzini tiyadi, lekin Zulayho igʻvosi tufayli gunohsiz zindonga tashlanadi. Zindondagilarning va Misr hokimining tushi taʼbirini toʻgʻri aytib, u yerdan qutuladi. Davlat xazinasini saklovchi lavozimiga tayinlanadi. Yu. Misr taxtida adolat bilan hukm yurgiza boshladi. Zulayhoni oʻz nikohiga oladi. Boshqa davlatlarda ocharchilik yuz berganda ham, Misr zaminida toʻkinchilik boʻladi. Ittifoqo Kanʼon (hoz. Livan)dan uning akalari don soʻrab kelib qolib, Yusufni tanimaydilar. Yusuf bir puxta tadbir bilan ularni oʻz xatogunohlariga iqror qiladi va otasi Yaʼqubning qoʻzlari ochilishiga sabab boʻladi. Uni Misrga olib keladi. Islom anʼanasida Yu. chiroyli yigit sifatida tasvirlanadi. Qurʼonda Alloh barcha ummatlari boshlariga tushgan baloqazolarga sabrqanoat qilsa, ularni kulfatlardan xalos etib, saodatli kunlarga yetkazajagi uqtiriladi. Oʻrta asrlar musulmon sharqida yaratilgan koʻpchilik badiiy asarlarda Yu. haqidagi rivoyatdan keng foydalanilgan (q. "Yusuf va Zulayho").


Yusuf (Ivrit: יוֹסֵף/Yosef, Arabcha: يوسف/Yusuf) Yahudiy dinining otasi, Islomga ko'ra esa payg'ambardir. Yoqubning o'n ikki o'lidan o'n birinchisi. Buvasi Ishoq, Buvasining otasi Ibrohim. Yoqubning eng yahshi ko'rgan hotinidan tug'ilgan eng suyukli o'g'lidir. Yusufga Tangri tarafidan tushlarni tabirlash qobiliyati berilgan edi. Hasadchi akalari uni oldin chuqurga otadilar, keyin esa Misrli savdogarlarga qul sifatida sotadilar.

Yahudiy dinida va Islomda Yusuf haqidagi qissa bir biriga juda o'hshash. Xristiyanlardagi Yusuf haqidagi bahs Yahudiylarniki bilan bir hil. Qur'onning Yusuf surasida Yusufning hayot hikoyasi haqida yozilgan.

Yahudiy va Xristian dinlariga ko'ra Yusuf qissasi[tahrir]

Yusufning ota-onasi va qardoshlari[tahrir]

Yusufning otasi, otasi Ishoqni aldab, ukasining o'rniga payg'ambar bo'ladi. Yolg'on oshkora bo'lgandan so'ngra ukasining uni o'ldirishidan qo'rqib tog'asini oldiga qochadi. Tog'asi Lavonning oldida cho'pon bo'lib ishlaydi. Tog'asining Lea va Rahel nomli ikki qizi bo'ladi. Tog'asi ikki qizini ham Yoqubga beradi. Lekin Yoqub Rahelni sevadi. Har bir qizi uchun tog'asiga yetti. yildan ishlab berishi kerak bo'ladi.

Yoqubning Leadan Ruben, Shimon, Levi, Yahuda, Issokor va Zavulun nomli olti o'g'li bo'ladi. Suyukli hotini Rahel esa bepusht edi. Yoqubning ikki hizmatkori Bilha va Zilpadan Dan, Naftali, Gad, Asher nomli bolalari bor edi. Tangri Rahelni duolarini qabul qiladi va unga bepusht bo'lsada farzand - Yusufni ato qiladi.

20 yil ishlagach Yoqub oilasi va mollarini olib tog'asini oldidan ketadilar. O'z o'lkasiga qaytayotganda Tangri unga Isroil nomini beradi. Qaytgach ukasi uni kechiradi. Bu yerda Rahel yana bir o'g'il tug'adi. Shunday qilib Yoqubning Isroilo'g'illarini tashkil qilgan 12 o'g'li bo'ladi.

Yusufning tushlari[tahrir]

Yusuf tug'ilganida yoqub juda qari edi. Akalaridan ancha kichik bo'lgan Yusufga ko'proq e'tibor qaratar edi. Akalari Yusufga hasad bilan qarar edilar. Akalari bilan qo'ylarni o'tlatar va uyga qaytgach akalarini qilmishlarini otasiga aytib berar edi.

Bir kuni Yusuf tush ko'radi. Tushida akalari bilan dalada bug'doy bog'layotgan edilar. Birdaniga uning bog'i tushib ketadi va akalarining bog'lari unga tazim qiladilar. Bu tushini otasiga aytib bergandan keyin akalari undan yanada nafratlandilar.

Yusuf yana bir tush ko'radi. tushida oy, quyosh va o'n bir yulduz Yusufga tazim qiladilar. Bu tushni otasiga aytib berganidan keyin, otasi g'azablanib:"Nima? Men, onang va akalaring sanga tiz cho'kamizmi"-deydi.

Chuqurga otilishi va qul qilib sotilishi[tahrir]

Bir kuni Yusufning akalari qo'y to'dalarini o'tlatish uchun Dotanga kettilar va u yerda Yusufni o'ldirishni planladilar. Otasi Yusufni akalarining orqasidan yuboradi. Akasi Ruben, uni o'ldirish o'rniga bir chuqurga otishni maslahat qiladi va uni chuqurga otadilar. Bir qancha vaqt o'tgach Misrli savdogarlarning karvonini qorasi ko'rinadi. U bizning ukamiz, uni o'ldirmaylik, yahshisi shu savdogarlarga sotaylik, deb uni 20 kumush tangaga sotib yuboradilar. Yusufni kiyimlarini hayvon qoniga bulg'ab otasiga olib boradilar va uni yitqich hayvonlar yeganiga otasini ishontiradilar.

Misrli savdogarlar Yusufni Fir'avnning yaqin hizmatchilaridan bo'lgan Potifarga sotadilar.

Yusufning zindonga tushishi[tahrir]

Yusuf Potifarning uyida yashar edi. Qilgan har ishida yutuqlarni qo'lga kiritar edi. Yusuf juda chiroyli edi. Potifarning hotini u bilan birga bo'lishni hohladi. Lekin Yusuf unga qarshilik ko'rsatadi. Ayol g'azablanib baqiradi va Yusuf qochadi. Yusuf u bilan yotishga harakat qilganini eriga aytadi. Lekin eri yusufga ishonadigan bo'ladi. Uni o'li jazosidan qutqarib ma'lum vaqt uchun zindonga ottiradi.

Zindonda qilgan tush tabirlari[tahrir]

Zindonchiboshi Yusufdan mamnun bo'lib uni butun zindonlagilarga bosh qiladi.

Fir'avnning ikki hizmatchisi zindonga tashlanadi. Yusuf esa ularning hizmatiga topshiriladi. Bir kuni ikkisi ham hafa bo'lib o'tirganlarida Yusuf ulardan bu hafagarchilikni sababini so'raydi. Ikkisi ham shu kecha tush ko'rgan bo'ladilar va tushlarini tabirlashni Yusufdan so'raydilar. Birinchisiga 3 kun dan keyin bu yerdan chiqasan, ikkinchisiga esa uch kundan keyin osilishini tabir qiladilar.

Uch kundan keyin tabir tog'ri chiqib, biri erkinlikka chiqariladi biri esa oiladi.

Fir'avnning tushi[tahrir]

Yusuf zindonda yana ikki yil qoladi. Keyin Fir'avn bir tush ko'radi. Tushida Nilning qirg'og'ida turar edi, Nildan chiroyli va semiz yetti sigir chiqadi va ularni ketlaridan yetti hunuk va ozg'in sigirlar chiqib semiz sigirlarni yeydilar. Yana shunga o'hshash bir tush ko'radi. Bu safar havotirlanib butun Misrlik sehrgarlarni va munajjimlarni chaqirtiradi. Lekin hich qaysisi bu tushni tushuntirib bera olmaydilar. O'sha vaqt Potifar Yusuf haqida aytib beradi Fir'avnga va Fir'avn Yusufni oldiga keltirishni buyuradi. Yusuf Misrda yetti yil mo'llik bo'lishini keyin esa yetti yel qurg'oqchilik va yo'chilik bo'lishini tabir qiladi. Misirning boshiga aqilli odam hokim qilinib mo'llik davridan ochlik davri uchun hosilni bir qismini omborga yig'ilishi kerakligini aytadi.

Yusufning hokim bo'lishi[tahrir]

Fir'avn Yusufni bu so'zlaridan tasirlanib qo'lidagi uzukni chiqarib Yusufni qo'liga taqadi va uni Butun Misr hukumdori qilib tayinladi. U Fir'avndan keyin ikkinchi o'rinda turar edi. Asenat nomli qiz bilan uylanadi. Asenatdan Manashshe va Efrayim nomli ikki o'g'li bo'ladi. Ularni kutayotgan yo'qchilik yillari uchun mo'llik yillarida to'play olganicha hosil to'platadi.

Akalari bilan uchrashishi[tahrir]

Yetti yillik mo'llik tugab, qurg'oqchilik va yo'qchilik yillari boshlandi. Yoqub va oilasining ham oziqlari tugab borayotgan edi. O'sha paytlar hamma Yusufdan to'plangan hozilni sotib olayotgan edilar. Eng kichik o'g'lidan tashqari hamma o'n o'g'lini Yoqub Misrga yuvoradi.

Yusuf akalarini taniydi lekin akalari uni tanimaydilar. Misrga shpion bo'lib kelgansiz deb uni ishontirishlari uchun hayotlarini aytib berishlarini istaydi. Akalari, bu hamma bo'layotgan voqealar Yusufga qilgan qilmishlarimiz uchun jazo deb oralarida Ivrit tilida gaplashdilar. Yusuf ularni tushunmaydi deb o'yladilar. Yusuf akasi Shimonni asrga qoldirib qoganlariga bug'doy berib jo'natdi. Bug'doyni orasiga esa bug'doyni sotib olgan yigirma kumush tangani ham qo'ydi.

Uyga qaytgach Misr hukmdori eng kichik ukalari Bunyaminni ham ko'rmoqchi ekanligini aytdilar va uni zo'rg'a ko'ndirib ukalarini ham olib qaytadilar Misrga. Bug'doyni ichiga bekitilgan yigirma kumush tanga va uni ikki qati pul bilan qaytadilar. Yusuf ularni birga ovqatlanishga taklif qiladi. Ertasi kuni qoplarga bug'doy to'ldirtirib Bunyaminning qopiga bergan pullari va fol ochadigan idishini soldirdi. Akalari vataniga qaytayotganlarida ularni to'htattirdi va o'g'rilikda aybladi. Akalari og'rilik qilmaganlariga amin edilar va og'rini topsen uni o'ldirishini va qoganlari unga qul bo'lishlarini aytdilar. Bunyaminni qopidan chiqgach unga uni o'rniga ulardan birini o'ldirishlarini yolvordilar. Yusuf oldidagi butun Misrliklani chiqardi tashqariga va baqirib yig'lab bir necha yil oldin qul qilib sotgan ukalari u ekanligini aytdi. Yusuf akalarini topganini eshitgan firavn hursand bo'ldi va butun oilasini Misrga taklif qildi. Akalariga uyga qaytib otasini ham olib kelishlarini aytdi. Akalari uyga kelib Yoqubga bo'lganlarni aytib berdilar. Shu kecha Yoqubga tushida Tangri: "Misirga ket, u yerda ko'payinglar, sizlarni yana o'z mamlakatilarga qaytaraman, ko'zlaring Yusufning qo'llarida yumiladi"-deydi.

Yoqub va Isroilo'g'illarini Misrga joylashishi[tahrir]

Yoqub butun oilasi bilan Misrga keladi. Fir'avn ularni Gosheshdagi Ramzes shahriga joylashtiradi. Ulardan ba'zilarini saroyning to'dalariga bosh cho'pon qilib tayinlaydi. Bu vaqtlar Yoqub 130 yoshda edi.

Ochlik yanada kuchaydi. Halq bor pullarini Yusufga olib kelib bug'doy sotib olar edilar. lekin halqni puli qolmaydi va Yusuf hayvonlarning o'rniga bug'doy berishni boshlaydi. Keyinchalik esa o'z jonlari va yerlarini o'rniga bug'doy bera boshladi. Shunday qilib Yusuf butun Misr halqini qulga aylantirdi.

Isroil(Yoqub)ning o'limi[tahrir]

Yusuf otasini kasal bo'lib qolganini va og'ir ahvolda ekanligini eshitdi va og'illarini olib otasini oldiga keldi. Yoqub: "Otalarim Ibrohim va Ishoqlar hizmat qilgan, manga cho'ponlik qilgan Tangri, mani butun yomonliklardan asragan farishta bu yoshlarni tabarruk qilsin! Ismim va otalari Ibrohim va Ishoq bu yoshlar bilan yashasin! Yer yuzida ko'paya olganlaricha ko'paysinlar!"-deb nevaralarini tabarruk qildi. O'ng qo'lini katta o-nevarasi Manashshening emas balki kichik nevarasi Efrayimning boshiga qo'ydi va undan katta halq chiqishini aytdi. Keyin Yoqub o'g'illariga ohirgi so'zlarini aytib , 147 yoshida o'ladi.

Yusufning o'limi[tahrir]

Otalari o'lganidan keyin, Yusufning akalari Yusuf ulardan o'ch olishi mumkunligi o'ylab qo'rqdilar. Shu sababli otalari o'lishidan oldin Yusufdan akalarini kechirishini so'raganligi haqida yolg'on to'qib chiqaradilar. Yusuf, qo'rqmasliklarini u Hudo emasligini va ularni ham bolalarni ham boqishini aytdi.

Yusuf 110 yil yashaydi. Chevaralarini ham ko'rishga muyassar bo'ldi. O'lishidna oldin: "Men o'lyapman, lekin Tangri sizga yordam etadi, sizlarni Ibrohim, Ishoq va Yoqubga so'z bergan tuproqlarga olib boradi. Tangri albatta sizga yordam beradi, o'shanda meni suyaklarimni bu yerdan olib ketasiz" dedi. Yusuf Misrda mumyolandi.

Islomga ko'ra Yusuf[tahrir]

Yusuf Islomda Payg'ambardir. Yusuf haqida Qur'onning Yusuf Surasida aytib o'tiladi. Qur'onda bayon qilinmagan joylari esa din olimlari tarafidan aniqlangan.

Yusuf haqida Qur'on va Tavrotdagi farqlar[tahrir]

Qur'onda Yusufga otasi bergan uzun va rango-rang cho'pon haqida gapirilmaydi.

Qur'onda Yusufni "Oy, Quyosh va 11 yulduz unga tazim qilgani" haqidagi tushni otasiga aytib bergach, otasi bu tushni akalariga aytmaslikni buyuradi. Qur'onda Yusufning boshqa tushi haqida gapirilmaydi.

Qur'onda akalari Yusufni ular bilan birga qo'ylarni o'tlatish uchun qirga ketishini otasidan so'raydilar, lekin otasi Yusufni bo'ri yeyishidan qo'rqib boshida ularga ruhsat bermaydi, keyinchalik rozi bo'ladi.

Akalari uni o'ldirmoqchi bo'lganlarida ularning orasidan biri uni chuqurga otishni taklif qiladi. Uning kimligi Qur'onda aytilmagan.

Akalari Yusufning qonli ko'ynagini otasiga olib borib uni bo'ri yeganligini aytadilar. Tavrotda esa ular qonli ko'ynakni topib olganliklarini aytadilar.

Yusufni chuqurda kim topganligi haqida Qur'onda yozilmagan. Qur'onda akalari uni chuqurda tashlab ketganliklari aytiladi.

Qur'onga ko'ra firavnning tushini Yusufning qamoqda o'tirib chiqgan, eski zindondoshi unga kelib aytadi va tabir qilishini hohlaydi. Tavrotda esa Yusuf Firavnning oldiga chaqirilib tushni uni huzurida tushuntiradi.

Akalari Yusufning huzuriga borgan paytdagi voqealar Qur'onda yo'q. Akalari qopda bug'doy sotib olgan pullarini topgach bu pul bilan yana sotib olmiqchi bo'ladilar.

Qur'onda Havfsizlik maqsadida Misrga har biri boshqa boshqa eshiklardan kiradilar. Bu haqda Tavrotda aytilmagan.

Qur'onda Misrdan ketayotganlarida qoplariga berkitilgan Yusufning fol ochadigan idishi emas balki suv ichadigan idishi ekanligi yozilgan.

Qur'onda Yusuf oldin faqatgina ukasiga uning akasi ekanligini aytadi. Qolganlari esa keyinroq uni ukalari ekanligini tushunib yetadilar.

Qur'onda Yusufni yo'qotgandan keyin Yoqubning ko'zlari ko'r bo'lishi va uni tuzatish uchun Yusuf unga o'z ko'ylagini yuvoradi va Yoqubning ko'zlari tuzalari. Bu haqda Tavrotda yozilmagan