Xoʻjand

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Shahar
Xoʻjand
Mamlakat Tojikiston
Viloyat Sugʻd viloyati
Koordinatalari 40°17′0″N 69°37′0″E / 40.28333°N 69.61667°E / 40.28333; 69.61667Koordinatalari: 40°17′0″N 69°37′0″E / 40.28333°N 69.61667°E / 40.28333; 69.61667
Asos solingan mil.av. VII—VI
Ilk eslatilishi mil.av. VII
Avvalgi nomlari Aleksandriya Esxata,
Xoʻjand,
Leninabad
Maydoni 0,2852 km²
Markazi balandligi 506 m
Aholisi 167,4 ming[1]
Milliy tarkibi o'zbeklar, tojiklar, ruslar
Vaqt mintaqasi UTC+5
Telefon kodi +992 3422
Pochta indeksi 735700
Avtomobil kodi 02РТ
Xoʻjand (Tojikiston)
Xoʻjand

Xoʻjand (1936-91 yillarda Leninobod) — shahar, Tojikiston Respublikasi Sugʻd viloyati markazi[2]. Fargʻona vodiysining gʻarbiy qismida, Turkiston tizmasi bilan Moʻgʻultogʻ oʻrtasida, Sirdaryo boʻyida joylashgan. Temir yoʻl stansiyasi. Dushanbe shahrigacha 341 km. Aeroport bor. Aholisi 167,4 ming kishidan ziyod (2013), asosan, tojiklar va oʻzbeklar tashkil qiladi[3].

Aholisi[tahrir]

Tojikistonning ikkinchi eng katta shahri boʻlib hisoblanadi (Dushanbedan keyin). Shahar aglomeratsiyasi 573 400 tashkil qiladi. Aholisi 1989-yil 160,000 kishini tashkil qilgan lekin 2000-yilga kelib aholi soni 149,000 kishi boʻlib qoldi.

Yil 1897 1926 1959 1973 1989 2002 2007 2011 2013
Aholi,
ming kishi
30 37 77 113 160 147 149 165 167

Tarixi[tahrir]

Axemeniylar imperiyasi
Aleksandr Makedonskiyning Osiyoga yurishi

Hoʻjand Oʻrta Osiyoning eng qadimgi shaharlaridan boʻlib, mil.av. 1-ming yillikda vujudga kelgan. Arxeologik qazishmalar natijasida shahar hududidan mil. av. 6—4-asrlarga oid tarixiy ashyolar topilgan. Mil. av. 329-yilda shaharni Aleksandr Makedoniyalik egallagan. Tarixiy maʼlumotlar boʻyicha shahar 7-asrning 2-yarmida Hoʻjand nomi bilan mashhur boʻlgan (Hoʻjand orqali Xitoydan Yevropaga Buyuk ipak yoʻli oʻtgan). 8-asrda arab halifaligi, 13-asrda moʻgʻullar imperiyasi, 14—15-asrlarda Temuriylar, 16-asrda Shayboniylar, soʻngra Qoʻqon xonligi tasarrufida boʻlgan. 1866-yilning 24-mayida shaharni podsho Rossiyasi qoʻshinlari bosib olgan. Hoʻjand 1924-yilda Oʻrta Osiyoda milliy davlat chegaralanishi oʻtkazilgandan soʻng Oʻzbekiston tarkibiga kirgan, 1929-yil dan Tojikiston tarkibiga oʻtkazilgan.

Shahar faxrlari[tahrir]

Oʻtmishda Hoʻjandda kustar ipakchilik rivojlangan. Shahar savdo va hunarmandchilik markazi sifatida Buyuk ipak yoʻlining chorrahasida Oʻrta Osiyoni Hindiston, Eron, Yaqin Sharq, Xitoy va Oʻrta dengiz[ havzasidagi mamlakatlar bilan bogʻlab turishda muhim ahamiyatga ega boʻlgan. Shahardan oʻnlab tarixiy shaxslar, Temur Malik, munajjim va riyoziyotshunos Abdumahmudi Hoʻjandiy (10-asr), shoirlardan Mahasti Hoʻjandiy (12-asr), Kamol Hoʻjandiy (14-asr), Muhammadaminxoʻja Koshif (1825 — 87), Abdullo Fayoz (1847—1934), Asiriy; geograf va sayyoh Hoji Yusuf Mirfayozov (1842—1925), faylasuf olim Muhammad Osimiy (1920—96) va boshqalar yetishib chiqqan.

Iqtisodi[tahrir]

Xoʻjand — mamlakatning yirik iqtisodiy va madaniyat markazi. Sanoatining asosiy tarmoqlari — toʻqimachilik, metallsozlik, oziq-ovqat sanoatlari. Ipak kombinati, poyabzal, mebel fabrikalari, konserva va goʻsht, sut kombinatlari, yogʻmoy ekstrakt, pilla, paxta tozalash, sirli idishlar, avtotaʼmirlash va boshqa zavodlar, qurilish materiallari, shisha ishlab chiqarish, matbaa korxonalari, mebelsozlik fabrikalari, "Panjshanbe" bozori faoliyat koʻrsatadi.

Ijtimoiy soha[tahrir]

20 dan ziyod umumiy taʼlim maktabi, 5 oliy oʻquv yurti, Tojikiston Fanlar Akademiyasining, Respublika yozuvchilar uyushmasining boʻlimlari, 10 dan ziyod oʻrta maxsus bilim yurti, kasb-hunar bilim yurtlari, madaniyat saroyi, musiqali drama va xalq teatrlari, oʻlkashunoslik muzeyi, madaniyat va istirohat bogʻi, Toshxoʻja Asiriy nomidagi viloyat kutubxonasi, Tojikiston Fanlar Akademiyasining Botanika bogʻi, mexmonxonalar mavjud. Meʼmoriy yodgorliklardan Shayx Muslihiddin maqbarasi (14-asr), shahar qalʼasi (Oʻrda qoldiqlari, 7—8-asrlar) saqlangan[4].

Manbalar[tahrir]

  1. Агентство по статистике при Президенте Республики Таджикистан (01.01.2013). Численность населения Таджикистана на 1 января 20 1 3 года. 2013-09-19.
  2. Атлас мира. — M.: ПКО «Картография» Федерального агентства геодезии и картографии Министерства транспорта Российской Федерации: Издательство Оникс, 2008.
  3. заглавие Советабад
  4. Восточный колорит Душанбе :: С вами в рейсе

Havolalar[tahrir]