Trolleybus

Polshada ishlab chiqariluvchi "Solaris" markali trolleybus, Shvetsiya.

Trolleybus (inglizcha trolley - "g‘ildirakli tok uzatuvchi" va lotincha omnibus - ""har yerda", ""hamma uchun" so‘zlaridan) tashqi manbadan beriladigan elektr tokini iste’mol qiluvchi elektr dvigateli yordamida harakatlanuvchi avtomobildir.

Trolleybus (ing . troley — kontakt simi va bus — avtobus) — kontakt tarmogi (koʻchalarga tortilgan sim)dan 2 "shoxi" (dugasi) orqali tok bilan taʼminlanadigan relssiz shahar elektr transporti. T. yaratish va undan foydalanish ishlari 19-a. 80-y.larida Germaniyada olib borilgan. T.ni ishlab chiqishda kontakt tarmogʻidan tok olish masalasi ancha qiyin boʻlgan. T. dastlab 20-a. 30-y.larida Yevropa mamlakatlarida qatnay boshlagan. Toshkentda T. qatnovi T.y. vokzali — Eski joʻva marshruti boʻyicha 1947 y. boshlangan. Manyovrchanligi, shovqinsizligi va relssiz harakatlanishi T.ning tramvaydan afzalligi, kontakt osmasining murakkabligi kamchiligidir. Arzon elektr energiyadan foydalanishi, gaz chiqarmasligi, ishlatishning oddiyligi va ishonchliligi bilan avtobusdan ustun turadi. T. dvigatelining kuvvati 120 kVt, kontakt tarmogʻidagi kuchlanishi 500—600 V.

Koʻpchilik T. 2 oʻkli, 2 yoki 3 eshikli qilib ishlab chiqariladi. Katta shaharlarda koʻp oʻkli T.dan foydalaniladi. T.ning tezligi 65—70 km/soat, oʻrtacha 50—70 kishi sigadi. Asosiy elektr jihozlari: oʻzgarmas tok elektr dvigateli, ventilyator, kompressor va past kuchlanishli asboblar, yoritish hamda signal apparaturalarini taʼminlovchi generatorlarni aylantiradigan yordamchi elektr dvigatellar. Mexanik qismlari: transmissiya, yurish qismi, boshqarish organlari. Transmissiya kardanli uzatma va differensial uzatmadan iborat. Yurish qismi (ressora osmasi, gʻildirak gupchaklari va b.) koʻp oʻrinli avtobus va ogʻir yuk mashinalarinikiga oʻxshash. Oyoq tormozi — pnevmatik, qoʻl tormozi — mexanik. Rul boshqarmasi mexanizmlari avtomobillarnikiga oʻxshash. T.dan shaharlararo marshrut larda ham foydalanish mumkin.

Oʻzbekistonda T. Olmaliq, Samarqand, Toshkent, Toʻraqoʻrgʻon, Fargʻona sh.larida va Urganch — Xiva yoʻnalishida qatnaydi. Toshkent sh.da 15 ta T. marshruta bor (2004).

Shuningdek

• Avtomobil
• Avtobus
• Tramvay
• Jamoat transporti