SI
Vikipediya, ochiq ensiklopediya
SI (fransuzcha Système International d’Unités) Xalqaro birliklar sistemasidir.
Mundarija |
[tahrir] SI o'lchov birliklari
[tahrir] Asosiy o'lchov birliklar
| Kattaliklar | O'lchov birliklari | Belgilanishi | ||
|---|---|---|---|---|
| o'zbekcha nomlanishi | xalqaro nomlanishi | o'zbekcha | xalqaro | |
| Uzunlik | metr | metre (meter) | m | m |
| Og'irlik (massa) | kilogramm | kilogram | kg | kg |
| Vaqt | soniya | second | s | s |
| Tok kuchi | amper | ampere | А | A |
| Termodinamik harorat | kelvin | kelvin | К | K |
| Yorug'lik kuchi | kandela | candela | kd | cd |
| Modda miqdori | mol | mole | mol | mol |
[tahrir] Hosil bo'lgan o'lchov birliklari
Hosil bo'lgan o'lchov birliklari asosiy o'lchov birliklarini ustida oshirilgan matematik amallar natijasida yuzaga kelgan.
| Kattaliklar | O'lchov birliklar | Belgilanishi | Ifodasi | ||
|---|---|---|---|---|---|
| o'zbekcha nomlanishi | xalqaro nomlanishi | o'zbekcha | xalqaro | ||
| Yassi burchak | radian | radian | rad | rad | m·m−1 = 1 |
| Hajmiy burchak | steradian | steradian | sr | sr | m²·m−2 = 1 |
| Harorat Tselsiy shkalasi bo'yicha | Tselsiy darajasi | degree Celsius | °C | °C | K |
| Chastota | Gerts | hertz | Gs | Hz | s−1 |
| Kuch | Nyuton | newton | N | N | kg·m/s² |
| Energiya | joul | joule | J | J | N·m = kg·m²/s² |
| Quvvat | vatt | watt | Vt | W | J/s = kg·m²/s³ |
| Bosim | Paskal | pascal | Pa | Pa | N/m² = kg·m−1·с−2 |
| Yorug'lik oqimi | lyumen | lumen | lm | lm | kd·sr |
| Yorug'lilik | lyuks | lux | lk | lx | lm/m² = kd·sr·m−2 |
| Elektr zaryadi | kulon | coulomb | kl | C | А·s |
| Potentsiallar farqi | volt | volt | V | V | J/Kl = kg·m²·s−3·А−1 |
| Elektr qarshiligi | om | ohm | Оm | Ω | V/А = kg·m²·s−3·А−2 |
| Elektr sig'imi | farad | farad | F | F | Kl/V = kg−1·m−2·s4·А² |
| Magnit oqimi | veber | weber | Vb | Wb | kg·m²·s−2·А−1 |
| Magnit induktivligi | tesla | tesla | Tl | T | Vb/m² = kg·s−2·А−1 |
| Induktivlik | genri | henry | Gn | H | kg·m²·s−2·А−2 |
| Elektr o'tkazuvchanlik | simens | siemens | Sm | S | Оm−1 = kg−1·m−2·s³А² |
| Radioaktivlik | bekkerel | becquerel | Bk | Bq | s−1 |
| Kuchaytirilgan doza ionlashgan nurlanish | grey | gray | Gr | Gy | J/kg = m²/s² |
| Samarali doza ionlashgan nurlanish | zivert | sievert | Zv | Sv | J/kg = m²/s² |
| Katalizator shiddati | katal | katal | kat | kat | mol·s−1 |
[tahrir] SI ga kirmaydigan o'lchov birliklari
SI ga kirmaydigan ba'zi bir o'lchov birliklari, O'lchashlar bosh konferentsiyasi qarori bilan "SI bilan birgalikda qo'llanilishi mumkin".
| O'lchov birliklari | Xalqaro nomlanishi | Belgilanishi | SI o'lchov birliklarida | |
|---|---|---|---|---|
| o'zbekcha | xalqaro | |||
| daqiqa | minute | min | min | 60 s |
| soat | hour | soat | h | 60 min = 3600 s |
| sutka | day | sut | d | 24 soat = 86 400 s |
| gradus | degree | ° | ° | (π/180) rad |
| burchak minuti | minute | ′ | ′ | (1/60)° = (π/10 800) |
| burchak sekundi | second | ″ | ″ | (1/60)′ = (π/648 000) |
| litr | litre (liter) | L | l, L | 1/1000 m³ |
| Tonna | tonne | т | t | 1000 kg |
| neper | neper | Np | Np | |
| bel | bel | B | B | |
| elektronvolt | electronvolt | eV | eV | ≈1,60217733 10-19 J |
| massaning atom birligi | unified atomic mass unit | а. е. m. | u | ≈1,660540210-27 kg |
| astronomik birlik | astronomical unit | а. birl. | ua | ≈1,495978706911011 m |
| dengiz mili | nautical mile | mil | 1852 m (aniq) | |
| uzel | knot | uz | 1 soatda bosib o'tilgan 1 dengiz mili = (1852/3600) m/s | |
| ar | are | а | a | 10² m² |
| gektar | hectare | ga | ha | 104 m² |
| bar | bar | bar | bar | 105 Pa |
| angstrem | ångström | Å | Å | 10−10 m |
| barn | barn | b | b | 10−28 м² |
[tahrir] Ishoratlar
- SI brochure Xalqaro o'lchovlar va og'irliklar byurosining saytida SIning tavsifi.
- GOST 8.417-2002.
- Bir birlikdan boshqasiga o'tuvchi kalkulyatorlar to'plami.
