Qoraqalpogʻiston

Qoraqalpog`iston Respublikasi
Markaz	Nukus
Eng yirik shaharlar	Nukus Taxiatosh Xo`jayli
Maydon    - Butun	OʻzR: (1)- oʻrinda 166,600 km²
Aholi    - Butun    - Zichlik	OʻzR: (8)-oʻrinda 1.603.160 (2008) {{{Aholi_zichlik}}} kishi/km²
ISO Qisqartmasi	UZ-QR
Avtomobil Nomeri	?
Viloyat taomi	?

Bayrogʻi

Nukusdagi Berdaq sharafiga qoʻyilgan haykal

Xarita

Qoraqalpogʻiston Respublikasi (Qoraqalpoqcha Қарақалпақстан Республикасы, ingl. Republic of Karakalpakstan, oʻzb. Қоракалпоғистон Республикаси, rus. Республика Каракалпакстан) -O‘zbekistondagi muxtoriyat respublika. Respublika 1924-yilning 14-oktabrida tashkil topgan.

Geografiyasi

Qoraqalpogʻiston Qizilqum sahrosining shimoliy-gʻarbiy qismini, Ustyurt platosining janubiy-sharqiy qismini, Amudaryo deltasini egallaydi. Orol dengizining janubiy qismi Qoraqalpogʻiston hududida joylashgan. Maʼmuriy – hududiy qurilishi 14 tumandan iborat: Amudaryo, Beruniy, Qoraoʻzak, Kegeyli, Qoʻngʻirot, Qanlikoʻl, Moʻynoq, Nukus, Taxtakoʻpir, Toʻrtkoʻl, Xoʻjayli, Chimboy, Shumanay, Ellikqal’a, Nukus va Taxiatosh shaharlari hamda tumanlarga qarashli shaharlar, elat va qishloqlardan iborat.

Davlat boshqaruvi

Qoraqalpogʻiston Respublikasining Joʻqorgʻi Kengesi oliy davlat vakillik organi hisoblanadi. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi Raisi Qoraqalpogʻiston Respublikasining eng yuqori lavozimli shaxsi hisoblanadi. U bir vaqtning oʻzida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlis Senati Raisining oʻrinbosari hamdir. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi davlat hokimiyatining oliy ijro etuvchi-boshqaruvchi organi hisoblanadi.

Tarixi

Qoraqalpoqlar etnogenezining qadimiy bosqichlari bizning eramizdan avvalgi VII-IV asrlarda Orol-Kaspiy sahrosi va Amudaryo deltasining hududlarida yashab oʻtgan sak va massagetlar qabilalari bilan bogʻliq. VI-VIII asrlarda bu yerdagi aholi bilan turkiy qabilalar qisman qorishadilar. VIII-X asrlarda bijanaklar va ogʻuzlar orasida qoraqalpoqlarning shakllanishi boshlangan. Bijanaklar bir qismi Irtishdan kelgan qipchoqlar bilan qorishib, asta-sekin ularning tilini qabul qila boshlagan. Qoʻlyozma manbalarda (rus yilnomalarida) “Chyornie klobuki”, “Qavmi kulaxi-siyax” (Rashid ad Din) toʻgʻrisida maʼlumotlar berilgan. Qoraqalpoqlar Sirdaryoning oʻrta va quyi oqimlarida, Amudaryoning quyi qismida yashaganlar hamda Orol oʻzbeklari bilan birgalikda davlat barpo etadilar (Orol-hukmronligi), uning poytaxti dastlab Qoʻngʻirot, keyinchalik Shaxtemir (hozirgi Chimboy tumani) boʻlgan. Qoraqalpoqlar yarim koʻchmanchi, chorvachilik va irrigatsion dehqonchilik hamda baliqchilik bilan shugʻullanadi.

1811-yildan boshlab Qoraqalpoqlar Xiva xonligiga qaram boʻlganlar. 1873-yilda chor qoʻshinlarining Xivaga yurishi va Gandimyon shartnomasi tuzilgandan soʻng Amudaryoning oʻng sohilida joylashgan Qoraqalpoqlarning hududi Rossiyaga qoʻshildi. Bu yerda Turkiston General–gubernatorligi Sirdaryo viloyatining Amudaryo boʻlimi paydo boʻladi. Amudaryo boʻlimi 2 ta uchastkaga boʻlinadi: Petro-Aleksandrovsk qal’asi markazi boʻlgan Shoʻraxon uezdi (hozirgi Toʻrtkoʻl shahri) va markazi Chimboy boʻlgan Chimboy uezdi. 1924-yilda millatlarni eʼtiborga olgan holda hududga boʻlish jarayonidan keyin Qoraqalpoq avtonomiyasi tashkil topib, Qozoq avtonom respublikasi tarkibiga kiritiladi.

1930-yil 20-iyulda Qoraqalpoq avtonomiya boʻlimi RSFSR tarkibiga kiradi.

1932-yil 20-martda u Qoraqalpoq ASSRga oʻzgaradi.

1936-yildan boshlab u Oʻzbekiston ASSR tarkibiga kiradi. 1991-yilda Oʻzbekiston mustaqillikka erishgandan soʻng Qoraqalpoq xalqi uchun yangi hayot boshlandi.

• Nukus * Moʻynoq * Xoʻjayli * Taxiatosh * Beruniy * Ellikqal'a * Toʻrtkoʻl

Qoraqalpog‘iston haqida statistik maʼlumot

Tartib raqami	Shahar va tumanlar	Umumiy maydoni	Lalmikor yerlar	Ekin yerlari	Koʻp yillik oʻrmonlar	Qoʻriq oʻrmonlar	Dasht va yaylovlar	Qishloq xoʻjaligi yerlari (umumiy)	Meva-sabzavot xoʻjaligi	Melioratsiya-qurilish yerlari	Umumiy oʻrmonlar yeri	Boshqa yerlar
1	Nukus shahri	21,2	1,5	0,2	0,1	-	7,1	7,4	2	0,1	0,3	11,4
2	Taxiatosh shahri	2,3	0,2	0,1	-	-	-	0,1	2,1	-	-	0,1
3	Amudaryo	102,1	39,5	32,8	1,4	-	8,7	42,9	5,9	-	5,6	47,7
4	Beruniy	395,2	33	30,4	0,8	-	294,4	325,6	4,3	1,5	8,4	55,4
5	Bo‘zatov	226,9	30	14,4	-	0,4	100,2	115	0,6	0,2	21,5	89,6
6	Kegeyli	92,4	28,1	24,6	0,3	0,2	13,9	39	2,3	3,1	2,2	45,8
7	Mo‘ynoq	3748,7	11,9	8,4	-	0,8	186,9	196,1	0,4	1,1	132,1	3419
8	Nukus	95,3	31	22,7	3,7	2,5	22,9	51,8	0,9	2,4	4,8	35,4
9	Taxtako‘pir	2112,2	34,6	32,6	0,1	0,5	1569,1	1602,3	1,4	2,4	98,4	407,7
10	To‘rtko‘l	748,3	32	26,9	0,8	0,6	564,1	592,4	4,9	1,8	48,7	100,5
11	Xo‘jayli	235,3	35,2	32,3	0,2	-	110,2	142,7	5,1	1,2	1,4	80,5
12	Chimboy	144,4	48,8	41	0,2	2,5	51,3	95	3,9	2,8	0,4	42,3
13	Shumanay	63,6	28,7	20,4	-	-	15,2	35,6	2,3	1	-	24,7
14	Elliqala	541,9	34	28,7	0,9	0,4	357,5	387,5	4,1	3,5	29,2	117
15	Qanliko‘l	74,4	34,7	32,5	0,5	0,1	13,2	46,3	1,1	3,5	1,6	21,9
16	Qorao‘zak	605,3	35,4	32,1	0,1	1,2	384,9	418,3	2,1	0,6	2,6	181,7
17	Qo‘ng‘irot	7449,6	41,5	38,7	0,1	0,9	1698,4	1738,1	1,9	1,7	145	5499,9
18	Jami	16659,1	500,1	418,8	9,2	10,1	5398	5836,1	45,3	26,9	502,2	10181,2

Havolalar

• sovminrk.gov.uz
• Qoraqalpogʻiston fotolari
• www.abdikamalov.narod.ru (rus.)
• www.karstars.com