Qaragʻandi (viloyat)
|
Qarag'andi viloyati
|
Qaragʻandi viloyati — Qozogʻiston Respublikasining markazida joylashgan. 1932-yili 10-martda tashkil topgan. Hududi 428 ming km2. Aholisi 1,35 mln. kishi, zichligi 1 km2-ga 3,1 kishidan toʻgʻri keladi (2009). Shimoliy tarafidan Aqmola, Pavlodar, sharq tarafidan Sharqiy Qozogʻiston, janubida Qiziloʻrda, Janubiy Qozogʻiston, Jambul, gʻarb tarafida Aqtoʻbe, Qoʻstanoy viloyatlari bilan chegaradosh. Viloyat markazi — Qarag'andi shahri.
Mundarija |
Aholisi [tahrir]
Qaragʻandi viloyatida 1 353 804 (2011) kishi istiqomat qilishadi. Soʻnggi vaqtlarda bu viloyatda slovyan xalqlari kamayib borayapti, unga asosiy sabablardan biri ularning Rossiyaga koʻchib ketishi. Viloyat aholisi koʻp millatli hisoblanadi. Aholining milliy tarkibini quyidagi jadvaldan qarang.
Milliy tarkibi [tahrir]
| Soni 1989 yilgi[1] |
%[1] | Soni 1999 yilgi |
% | Soni 2010 yilgi |
% | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| umumiy | 1745448 | 100,00 % | 1410218 | 100,00 % | 1352037 | 100,00 % |
| Qozoqlar | 449837 | 25,77 % | 529478 | 37,55 % | 604063 | 44,68 % |
| Ruslar | 817900 | 46,86 % | 614416 | 43,57 % | 529555 | 39,17 % |
| Ukrainlar | 128547 | 7,36 % | 78755 | 5,58 % | 61606 | 4,56 % |
| Olmonlar | 159208 | 9,12 % | 57229 | 4,06 % | 39582 | 2,93 % |
| Tatarlar | 52769 | 3,02 % | 39313 | 2,79 % | 34215 | 2,53 % |
| Beloruslar | 35731 | 2,05 % | 21579 | 1,53 % | 16566 | 1,23 % |
| Koreyslar | 14672 | 0,84 % | 14097 | 1,00 % | 13544 | 1,00 % |
| Chechenlar | 5997 | 0,34 % | 4660 | 0,33 % | 5585 | 0,41 % |
| Polyaklar | 7239 | 0,41 % | 5572 | 0,40 % | 4659 | 0,34 % |
| Ozarbayjonlar | 4787 | 0,27 % | 3667 | 0,26 % | 4288 | 0,32 % |
| Moldavanlar | 5401 | 0,31 % | 3428 | 0,24 % | 3032 | 0,22 % |
| Mordvalar | 6665 | 0,38 % | 4097 | 0,29 % | 2788 | 0,21 % |
| O'zbeklar | 4478 | 0,26 % | 2325 | 0,16 % | 2699 | 0,20 % |
| Chuvashlar | 5188 | 0,30 % | 3091 | 0,22 % | 2377 | 0,18 % |
| Yunonlar | 3660 | 0,21 % | 2408 | 0,17 % | 2160 | 0,16 % |
| Litvanlar | 3687 | 0,21 % | 2474 | 0,18 % | 2082 | 0,15 % |
| boshqalar | 39682 | 2,27 % | 23629 | 1,68 % | 18471 | 1,37 % |
Milliy madaniyat markazlari [tahrir]
Qaragʻandi viloyati boʻyicha 55-ta milliy madaniyat markazlari faoliyat yurutadi. 20-ta markazda kechki maktablar ishlaydi. Har bir maktabda oʻqiydiganlarning oʻrtacha soni 25 kishini tashkil qiladi.
Tabiati [tahrir]
Qaragʻandi viloyati Sariarqaning janubiy yarmida joylashgan. Shimoliy-sharqi, shimol tarafini dengiz — Qoʻrgaljin past tekisligi, Esil qirgʻogʻi, Ereymentov, Qiziltov va boshqa kichik togʻlar, sharqida Ashisu, Dagʻandeli oʻzanlarining qirgʻogʻi, janubiy tarafini Betboqdala sozli choʻli bilan Balxash koʻli joylashgan.
Hududiy boʻlinishi [tahrir]
| shahar va tumanlar | aholi soni(2007 y) | hududi(km kv.) | markazi | tashkil topgan yili | - |
|---|---|---|---|---|---|
| Qarag'andi | 453 400 | 543 | - | 1934 | |
| Temirtov | 171 900 | 300 | - | 1945 | |
| Jezqazgʻan | 97 300 | 1 800 | - | 1954 | |
| Satbaev | 70 600 | 1 100 | - | 1973 | |
| Balxash | 73 700 | 5 900 | - | 1937 | |
| Saran | 50 700 | 174 | - | 1954 | |
| Shaxtinsk | 56 600 | 200 | - | 1961 | |
| Qarajal | 19 000 | 12 300 | - | 1963 | |
| Priozersk | 12 800 | 54 | - | 1956 | |
| Abay tumani | 54 700 | 6 500 | Abay | 1997(1973) | |
| Buxar jirau tumani | 60 700 | 14 600 | Bo'taqara | 1938 | |
| Aqtoʻgʻay tumani | 18 900 | 52 000 | Aqtoʻgʻay | 1928 | |
| Shet tumani | 46 500 | 65 700 | Aqsu-Ayuli | 1928 | |
| Nura tumani | 30 600 | 46 300 | Kievka | 1928 | |
| Osakarov tumani | 36 800 | 11 200 | Osakarovka | 1940 | |
| Qarqarali tumani | 42 500 | 35 500 | Qarqarali | 1930 | |
| Ulutov tumani | 14 300 | 122 900 | Ulutov | 1972 | |
| Janaarqa tumani | 28 500 | 50 900 | Atasuv | 1928 |
Manbalar [tahrir]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 V sovremennix granitsax Karagandinskoy oblasti, vklyuchaya bivshuyu Djezkazganskuyu oblast i chast bivshey Tselinogradskoy oblasti
- ↑ Agentstvo Respubliki Kazaxstan po statistike. Arxiv: Natsionalniy sostav naseleniya Respubliki Kazaxstan i ego oblastey (tom 1)
- ↑ Chislennost naseleniya po oblastyam, gorodam i rayonam, polu i otdelnim vozrastnim gruppam, otdelnim etnosam na 1 yanvarya 2010 goda
