Ksenon

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Ksenon / Xenon (Xe)
Atom raqami 54
Koʻrinishi Ksenon undan elektr toki oʻtkazilganda shuʻlalanadi
Atom xossasi
Atom massasi
(molyar massasi)
131,29 m. a. b. (g/mol)
Atom radiusi n/a pm
Ionlashish energiyasi
(birinchi elektron)
1 170,0 (12,13) kJ/mol (eV)
Elektron konfiguratsiyasi [Kr] 4d10 5s2 5p6
Kimyoviy xossalari
Kovalentlik radiusi 131 pm
Ion radiusi n/a pm
Elektrmanfiylik
(Poling boʻyicha)
0,0
Elektrod potensiali 0
Oksidlanish darajasi 7
Termodinamik xossalari
Zichlik 3,52 (-109 °C da) g/sm³
Solishtirma issiqlik sigʻimi 0,158 J/(K·mol)
Issiqlik oʻtkazuvchanlik 0,0057 Vt/(m·K)
Erish harorati 161,3 K
Erish issiqligi n/a kJ/mol
Qaynash harorati 166,1 K
Qaynash issiqligi 12,65 kJ/mol
Molar hajm 42,9 sm³/mol
Kristall panjarasi
Panjara tuzilishi kubik
markazlashgan
Panjara davri 6,200 Å
Panjara/atom nisbati n/a
Debye harorati n/a K

Ksenon (yun. xenos — begona, lot. Xsepop), Xe — Mendeleyev davriy sistemasining VIII guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 53, at.m. 131,29. Inert gazlar jumlasidan. Havodan ajratib olingan tabiiy K. 9 ta izotopdan iborat: i24Xe (hajmi jihatidan 0,096%), l26Xe(0,090%), 128Xe(1,92%), 129Xe(26,44%), 13OXe(4,O8%), |3|Xe(21,18%), 132Xe(26,89%), |34Xe(10,44%), |36Xe(8,87%). Uran minerallaridan ajratib olingan. K.ning izotop tarkibi bundan farq qiladi, chunki 235U va 238U boʻlinganda radioaktiv izotoplar hosil boʻladi. Yadroviy portlashlarda ham shu hodisa kuzatiladi. Poling boʻyicha elektromanfiyligi 2,6; at. radiusi 0,218 nm. K. hajm jihatidan atmosferaning 0,86-10~5%ni tashkil etadi. Fazoda juda siyrak tarqalgan (7,7108 atom geliyga 1 atom K. toʻgʻri keladi). K. — bir atomli rangsiz va hidsiz gaz. Qaynash t-rasi 165,05K; qattiq holatdagi K.ning zichligi 2,700 g/sm3 (133K), suyuq holatdagi K.niki 2,987 g/sm3 (165K), gaz holatdagi K.niki 5,85 kg/m3 (273K, 0,1 MPa). K. faqat ftor bilan bevosita birikadi va K. ftoridlari (XeF2 XeF4 va XeF6) hosil qiladi. K.ning boshqa birikmalari bilvosita usullar yordamida K. ftoridlardan olinadi.

K. (Sh)-oksid, XeO, — oddiy sharoitda rangsiz kristall modda. Suvli eritmalarda oksidlovchi, koʻpgiva organik moddalarni parchalab SO2 ajratib chiqaradi. Kristall holatdagi XeO3 — portlovchi modda. 30 mg dan ortiq mikdorda oʻz-oʻzidan portlaydi. XeO3dantashqari K. (1U)-oksid, XeO4 (suyuklanish t-rasi — 35,8°, oddiy sharoitda oson parchalanadi) ham maʼlum.

K. sanoatda havodan olinadi. Uni kripton-ksenonli konsentratdan ajratib olish ham mumkin. Elektrovakuum texnikasida, gaz yorugʻlik lampalari, kuchli gazrazryadli- va impulsli yorugʻlik manbalarini radiografiya va tibbiyot diagnostikasida, shuningdek, vakuum qurilmalaridagi yoriqlarni aniqlashda qoʻllaniladi. [1]

Ksenon - unsurlar davriy jadvalining 54 unsuri, inert gaz.

Unsurlarning davriy jadvali
H He
Li Be B C N O F Ne
Na Mg Al Si P S Cl Ar
K Ca Sc Ti V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn Ga Ge As Se Br Kr
Rb Sr Y Zr Nb Mo Tc Ru Rh Pd Ag Cd In Sn Sb Te I Xe
Cs Ba * Hf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Pb Bi Po At Rn
Fr Ra ** Rf Db Sg Bh Hs Mt Ds Rg Uub Uut Uuq Uup Uuh Uus Uuo
* La Ce Pr Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho Er Tm Yb Lu
** Ac Th Pa U Np Pu Am Cm Bk Cf Es Fm Md No Lr


Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil