Karl Marx
Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Karl Heinrich Marx (Karl Heynrix Marks; 5 may, 1818 Trier,Prussia– 14 mart, 1883London,Buyuk Britaniya) 19-asr nemis faylasufi, siyosiy iqtisodchisi va inqilobchisi bo‘lgan. Marx keng miqyosli muammolar bilan shug‘ullangan; u ayniqsa o‘zining tarix tahlili bilan mashhur, bu uning Kommunist Manifesti (1848) kitobida aks etgan: "Bugungacha mavjud barcha jamiyatlar tarixi sinflar kurashidan iboratdir". Marx kapitalizmni radikal sotsializm siqib chiqaradi, u esa o‘z navbatida sinfsiz jamiyat - kommunizmga o‘rnini bo‘shatib beradi, deb o‘ylagan.
Yoshlik: Karl Marks Trir shahridagi advokat (yevreylar) oilasida 3chi farzand bo'lib dunyoga keldi. Tug'ilga uyi (xozirda muzey) Trir shahrining Bryukkergasse 669 manzilida joylashgan.
1819yil Marksning oilasi Simyonshtrasse 8 manziliga ko'chib o'tadi.
1830-35 yillar Marks Trir shahridagi gimnaziyada tahsil oladi.
Katta hayotga qadam
1836yil Jenny von Westphalen bilan unashtiriladi.Keyinchalik unga uylanadi. Gimnaziyani tamomlab,avval Bonn Universitetida, so'ng Berlin Universitetida tahsil oladi.
Universitetda yuridik fanlarini o'rganadi, keyinchalik tarix va falsafaga ham qiziqishi kuchayadi. 1841yilda Universitetni tamomlab, Marks Bonn shaxriga ko'chib o'tadi. 1842-43 yillarda Marks "Rheinisehe Zeitung" gazetasida jurnalist va muhbir bo'lib ishlaydi. 1843 yil gazeta o'z faoliyatini tamomlaydi, oqibatda Marks ham ishdan bo'shaydi. Shu yili u Jenny von Westphalen honimga uylanadi va yosh oila Parijga ko'chib o'tadi. Parijda u Genrix Geine va Fridrix Engels bilan tanishadi. Umrining ohirigacha shu insonlar bilan do'st va hamkasaba bo'lib yashaydi. Marksning ishchilar sinfining sharoitiga e'tibor qaratishiga ham Engels sababchi bo'lgan. 1849yilda Marks londonga ko'chib o'tadi. 1864 yilda Marks "Halqaro ishchilar assotsiatsiasini" tashkil etdi. 1867 yilda "kapital" ning 1chi tomi nashr qilinadi. Karl Marks 1883yil London Shaxrida 64yoshida vafot etadi. Va Londondagi Hengeyst mozoriga davn etiladi. "Kapital"ning keyingi tomlari Engels tomonidan nashr qilinadi.
