Chang (cholgʻu asbobi)

Chang — koʻp torli urma cholgʻu asbobi. Oʻzbekistonda ishlatiladigan zamonaviy chang turi trapetsiya shaklidadir. Chang tayoqchalar bilan urib chalinadi.

Chang — 1) qad. va Oʻrta asr Sharq (Ossuriya, Misr, Shim. Hindiston, Eron, Markaziy Osiyo) madaniyatida qoʻllanilgan torli tirnama musiqiy soz. Burchakli yoki yoysimon shaklda boʻlib, unga 13 va undan ortiq torlar oʻrnatilgan. Hoz. Oʻzbekiston va Tojikiston hududida taxm. 17-a.gacha qoʻllanilgan. Oʻrta asrlarda Noqus Changiy, Mavlono Mirek Changiy Buxoriy, Xoja Bobo Changiy, Hofiz Changiy, Darvishali Changiy va b. Ch. ijrochilari tanilgan. Gruzinlarda changi, abxazlarda ayume va h.k. deb ham yuritiladi; 2) oʻzbek, tojik, uygʻur xalklari torliurma musiqa cholgʻu asbobi. Oʻzbekistonda keng ishlatiladigan hoz. turi trapetsiya shakldagi tovushxonaga ega. Sim torlari 2 xarak vositasida 2 guruhga boʻlinadi: oʻng xarak ustidan oʻtkazilgan simlar past registrda, chap xarak ustidan oʻtkazilganlari 1 va 1,5 oktava yuqori registrlarda ovoz chiqaradi. Umumiy diapazoni 2,5 oktava. Bambukdan ishlangan ikki choʻp yordamida urib chalinadi. 1930 y.larda yangi (xromatik tovushqatorga ega) turlari yaratildi (prima, tenor, bas). Jarangdor tembr, keng dinamik va texnik imkoniyatlari tufayli turli ansambl, xalq cholgʻulari orkestri tarkibida hamda yakkanavoz cholgʻu sifatida keng tarqalgan. Oʻzbekistonda Ch. ijrochilaridan Matyusuf va Fozil Xarratovlar, R. Isaboyev, Faxr. Sodiqov, B. Aliyev, T. Xoʻjamberdiyev, T. Mahmudov, A. Odilov, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artistlar T. Otaboyev, F. Shukurova, T. Sobirov va b. tanilgan.

Jasur Rasultoyev.

Tuzilishi

Tovushqator asosoini 14 sim tashkil etadi. Shu simlarning 13 tasi uchtadan boʻlib, bitta eng yoʻgʻon sim yakkadir. Shu asnoda torlaning umumiy soni 40 taga yetadi. Simlar ikki xarak vositasida 2 guruhga boʻlinadi. Changning diapazoni kattadir: katta oktava „lya-bemol“ dan ikkinchi oktava "mi-bemol" gacha yetadi.

Turlari

Santur

Koʻpchilik xalqlarda chang turlicha nomlanadi. Bu changlar orasida muayyan farqlar ham bor. Fors mamlakatlarida tarqalgan turi santur deb nomlanadi. Changning chang-tenor, chang-bas turlari ham yatarilgan. Turli mamlakatlarda uchraydigan changsimon asobolar quyidagilardir:

• Avstriya- Hackbrett
• Belarus — Tsimbali
• Belgiya- Hakkebord
• Braziliya — Saltério
• Cambodia — Khim
• Xitoy — 扬琴 (Yangqin)
• Xorvatiya — Cimbal, cimbale
• Chexiya — Cimbál
• Daniya — Hakkebræt
• Fransiya — Tympanon
• Germaniya — Hackbrett
• Gretsiya — santouri
• Vengriya — Cimbalom
• Hindiston — Santoor
• Eron — Santur
• Iroq — Iraq Santuri
• Irlandiya — Tiompan
• Italiya — Salterio
• Janubiy Koreya — Yanggeum 양금
• Laos — Khim
• Latviya — Cymbala
• Litva — Cimbalai
• Meksika — Salterio
• Mongoliya — Joochin
• Niderlandlar — Hakkebord
• Norvegiya — Hakkebrett
• Polsha — Cymbały
• Portugaliya — Saltério
• Ruminiya — Tambal
• Rossiya — Tsimbali, Dulsimer
• Serbia — Tsimbal
• Slovakia — Cimbal
• Slovenia — Cimbale, oprekelj
• Ispaniya — Salterio, dulcémele
• Shvetsiya — Hackbräde, hammarharpa
• Shveytsariya — Hackbrett
• Tailand — Khim
• Turkiya — Santur
• Ukraina — Tsimbali
• Buyuk Britaniya — Hammered dulcimer
• AQSh — Hammered Dulcimer
• Oʻzbekiston- Chang
• Vietnam — Dàn tam thập lục
• Isroil — Tsimbl

Havolalar

• Oʻzbekiston Mumtoz Musiqasi saytida chang haqida maʼlumot