Anilin

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Anilin (aminobenzol, amidoben-zol, fenilamin), C6HSNH2 — aromatik aminlarning eng oddiysi. Mol. m. 93,2. Rangsiz, suvda oz (100 g suvda 20° da 3,4 g) eriydi, o‘ziga xos yomon hidli suyuqlik; suyuqlanish t-rasi — 6,15°, qaynash t-rasi 184,4°, 20° da zichligi 1027 kg/m3. Etil spirt, efir va benzolda yaxshi eriy-di A. bug‘i juda zaharli. A.ni birinchi marta 1826 y.da O. Unferdorben indigo-ni ohak b-n birga havosiz qizdirish yo‘li b-n olgan va "kristallin" deb atagan. 1841 y.da Yu. F. Fritsshe indigoga o‘yuvchi ishqor ta’sir ettirib olgan moddani A. deb nomlagan.1842 y.da esa N. N. Zinin nitroben-zolni (NH4)2 SO3 ta’sirida qaytarish reaksiyasi orqali A.ni sintez qildi va uni "benzidom" deb nomladi. Bu usul sa-noatda keng miqyosda tatbiq etildi.1843 y.da yuqorida ko‘rsatib o‘tilgan usullar yordamida olingan barcha modda-larning bir xil birikma ekanligini isbotladi va shu b-n anilin bo‘yoqlar sa-noatiga asos solindi. A. kuchsiz asos xos-sali bo‘lib, unga tegishli re-aksiyalar orasida diazotlash reaksiyasi, ya’ni ni-trit kislota b-n bo‘ladigan reaksiya kat-ta ahamiyatga ega, chunki bunda olinady-gan diazobirikmalar ko‘pchilik organik bo‘yoqlarni sintez qilishda ishlatiladi. A. oksidlansa qora A. va emeraldin de-gan bo‘yoklar hosil bo‘ladi. A. farmatsev-tika moddalari, plastmassalar olishda ham ishlatiladi.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil