Akbar Jaloliddin Muhammad

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
(Akbar-shohdan yoʻnaltirildi)
Akbar-shoh

Akbar-shoh - Boburiylar sulolasidan hukmdor (1556 - 1605).

Akbar Jaloliddin Muhammad (1542.14.10, Amarkot —1605, Agra yaqinidagi Sikandra qishlog‘i) — Hindistondagi boburiylar saltanati hukmdori (1556 y.dan). Boburning na-birasi, Humoyunning o‘g‘li, 13 yoshida 255taxtga o‘tirgan (1556 y. 15 fevral). Dastlab vaziri turkman Bayramxon otaliq yorda-mida taxtni boshqargan, so‘ngra balog‘at yoshiga yetgach, mamlakatni qattiqqo‘llik bilan idora eta boshlagan. Saltanatini kengaytirish uchun muttasil kurashgan. A. davrida Boburiylar saltanati shimda Balxsan tortib jan. da Godovari daryosi-gacha (Kashmir va Afg‘oniston hududlari b-n), g‘arbda Arabiston dengizidan sharqda Bengaliya qo‘ltig‘igacha bo‘lgan ulkan hududni qamrab olgan. Markaz-lashgan saltanat tuzish maqsadida 1574 y.dan ichki islohotlar o‘tkazishga kiri-shadi: qo‘shin ustida nazoratni kuchayti-radi va uni qayta tashkil etib, yangidan qurollantiradi, mamlakatni yangi ma’-muriy tumanlarga bo‘ladi. Nikoh rish-talari orqali Rajput knyazliklari bilan aloqalarni mustahkamlagan. Rajputlar otliq qo‘shini A. qo‘shinining asosini tashkil qilgan. Yirik yer egalari — jo-girdorlarning o‘zboshimchaligiga qarshi bir qancha chora-tadbirlarni o‘tkazgan, 1574 y. dehqonlar, sarkardalarga yer in’om etish o‘rniga xazinadan ularga maosh to‘lashni, mamlakatdagi yerlardan soliq to‘plashni o‘z xizmatchilari zim-masiga yuklagan. A. aholi orasida diniy jihatdan o‘zaro birdamlikka erishish maqsadida hindlarni yuqori mansablarga tayinlay boshlagan va yangi din — "dini ilohiy" joriy etgan. Bu din o‘zida is-lom, hinduizm, parsizm va jaynizm din-larining qorishmasidan iborat bo‘lgan. A. dunyoviy va diniy hokimiyatni o‘zida mujassamlashtirgan. Bu dinga e’tiqod qilganlar A.ning marhamatiga sazovor bo‘lganlar. Keyinchalik A. vafotidan so‘ng bu yangi din kichik bir mazhabga ay-lanib qolgan. A. dehqonchilik va savdoga katta e’tibor bergan, Yevropa mamlakat-lari bilan ham savdo-sotiq olib borgan. A. ilm-fan, san’atga ham homiylik qilgan. A.ning vaziri va do‘sti Abulfazl Allo-miy A. saltanati tarixiga oid "Akbar-noma" asarini yozib qoddirgan. A. buyuk davlat arbobi, quvvai hofizasi kuchli, jasur, iqtidorli sarkarda bo‘lgan.Ad.: Qodirov P., Humoyun va Akbar, T., 1994.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil




Boburiylar sulolasi

BoburXumoyunAkbar-shohJahongirShoh-JahonAurang AlamgirBahodir-shoh IJahondar-shohFarruh SiyyorMuhammad-shohAhmad-shohAlamgir IIShoh Alam IBedorbaxtShoh Alam IIAkbar-shoh IIBahodir-shoh II